Gıda katkı maddelerinin (benzoik asit, sodyum nitrat, allura red, tartrazin, sunset yellow) Caenorhabditis elegans üzerindeki etkilerinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HANDAN SARAÇ

Danışman: Musa Sari

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde gıda sektöründeki kullanımı oldukça yaygın olan gıda katkı maddeleri, gıdalara bazı özellikler kazandırmak için kullanılan ve başlangıçta zararsız gibi görünen maddeler olmasına rağmen, bu maddelerin zamanla insanların vücunda birikim gösterebileceği ve belirli dozların üzerinde bu katkı maddelerine maruz kalan insanlarda hayat kalitesini olumsuz etkileyen veya kanser gibi ölümle sonuçlananabilen hastalıkların ortaya çıkabileceği tespit edilmiştir. Bu nedenle, gıda katkı maddelerinin genotoksik potansiyellerini ve insan sağlığı açısından olumsuz etkilerini ortaya çıkarabilecek çalışmalar gıda güvenliğinin sağlanması açısından oldukça önemlidir. Caenorhabditis elegans (C. elegans), insanlar için toksik ya da toksik etki gösterebilecek maddelerin sebep olabileceği etkilerin ve toksik dozlarının belirlenmesinde oldukça sık kullanılan önemli bir model organizmadır. Bu çalışmada, insanlarda bazı hastalıklara sebep olduğu bilinen sentetik gıda katkı maddelerinden; benzoik asit, sodyum nitrat, allura red, tartrazin ve sunset yellow'un farklı dozlarının; bir model organizma olan C. elegans'ta yaşam süresi, fertilite ve fiziksel büyüme üzerine olan etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında; C. elegans kültür ortamına her bir katkı maddesinden 5 farklı dozda (0,006 g, 0,01 g, 0,02 g, 0,05 g, 0,1 g /10 mL) ekleme yapılmış ve sonrasında katkı maddelerinin bu dozlarına maruz kalan C. elegans'ta, yaşam süresi, fertilite ve fiziksel büyüme değişiklikleri incelenmiştir. Bulgular kontrol gruplarıyla karşılaştırma yapılarak değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, benzoik asit'in 0,006 g/10 mL'lik dozu hariç diğer tüm uygulama dozlarının, sodyum nitrat, allura red, tartrazin ve sunset yellow'un ise tüm uygulama dozlarının doz artışı ile birlikte yaşam süresini kısalttığı ve bütün uygulama gruplarının doz artışına bağlı olarak fertiliteyi olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca, benzoik asit ve sodyum nitrat dozlarının tamamının, tartrazin dozlarından 0,006 g/10 mL hariç diğerlerinin, sunset yellow'un ise, 0,02 g, 0,05 g ve 0,1 g/10 mL'lik dozlarının büyüme geriliğine yol açtığı belirlenirken, allura red'in 0,1 g/10 mL'lik dozunun fiziksel büyümeyi artırdığı belirlenmiştir.