Akademik Veri Yönetim Sistemi
Erol U. (Yürütücü), Altay K., Şahin Ö. F.
TÜBİTAK Projesi, 3501 - Ulusal Genç Araştırmacı Kariyer Geliştirme Programı, 2026 - 2029
Proje Özeti
Kediler insanlarla
aynı ortamı paylaşan canlılar olup bu hayvanlar da çok sayıda vektör kaynaklı
patojene maruz kalmaktadır. Bu patojenlerin bazıları zoonoz karakterli olup
insan sağlığını da etkilemektedir. Ancak dünyada ve Türkiye’de kedilerde bu
patojenlerin varlığı ve yaygınlığı ile ilgili önemli bilgi eksiklikleri
bulunmaktadır. Dahası bu patojenlerin hayvan hastaneleri ve veteriner
kliniklerinde teşhislerinde kullanılabilecek metotlarda oldukça sınırlıdır. Bu bilgiler doğrultusunda projenin
araştırma soruları; kedilerde önemli bazı vektör kaynaklı patojenlerin
teşhislerinde kullanılabilecek kolorometrik LAMP paneli geliştirilebilir mi?
Geliştirilmesi durumunda bu panel ile enfekte kedilerde birden fazla patojenin
neden olduğu miks enfeksiyonlar belirlenebilir mi? LAMP paneli teşhis kiti
olarak hayvan hastaneleri ile veteriner kliniklerinde kullanılabilir mi?
Türkiye’de kedilerde vektör kaynaklı patojenlerin bölgelere göre güncel
epidemiyolojik durumları nasıldır?
Bu araştırma
soruları doğrultusunda proje ile kedilerde önemli klinik semptomlara neden olan
Hepatozoon felis, H. silvestris, Mycoplasma haemofelis, Candidatus
Mycoplasma haemominitum, Candidatus
Mycoplasma turicensis ve Anaplasma
phagocytophilum teşhislerinde kullanılabilecek kolorometrik LAMP paneli
geliştirilmesi ve bu metodun optimize edilerek rutin teşhiste kullanılabilir
hale getirilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca metodunun her bir patojen özelinde DNA
tespit limitlerinin belirlenmesi ve örnek içerisinde tespit edebildiği en düşük
DNA miktarının belirlenmesi de hedeflenmektedir. Bu amaçlar doğrultusunda her
bir patojenin LAMP primer seti dizayn edilecek hedef gen bölgeleri filogenetik
analizler ile belirlenecektir. Daha sonra belirlenen gen bölgelerinin nükleotid
dizilimleri on-line programlara yüklenerek primer setleri oluşturulacaktır. Bu
primer setlerinin de filogenetik analizleri yapılarak farklı patojenleri
amplifiye edip etmediği araştırılacak ve belirlenen primer setleri ticari bir
firmaya sentezlettirilecektir. Bu primer setlerinin optimizasyonunda anabilim
dalımızda bulunan pozitif kontrol örnekler kullanılacak ve metodun en iyi
çalışma koşulları belirlenecektir.
Proje ile ayrıca Türkiye’de kedilerde vektör kaynaklı bu
patojenlerin varlığı ve yaygınlığının araştırılması da amaçlanmaktadır. Bu amaçla
Türkiye’nin farklı bölgelerindeki İstanbul (n:150), İzmir (n:150), Ankara (n:150)
ve Sivas (n:100) illerinden toplam 550 kedilerden kan örnekleri toplanacaktır. Bu örneklerden DNA izolasyonları yapılacaktır. Elde
edilen DNA’lar proje kapsamında geliştirilecek LAMP paneli ile incelenecek ve
sonuçlar kayıt altına alınacaktır.
Projenin yaygın etkileri ise; i) proje sonucunda kedilerde vektör kaynaklı patojenlerin teşhislerinde kullanılabilecek kolorometrik LAMP paneli geliştirilip optimize edilerek rutin kullanıma hazır hale getirilmesi, ii) Türkiye’de kedilerde vektör kaynaklı patojenlerin varlığı ve yaygınlığı hakkındaki bilgi eksikliği giderilerek güncel epidemiyolojik sonuçların elde edilecek olması, iii) proje kapsamında elde edilecek veriler değerlendirildikten sonra etki faktörü yüksek dergilerde bilimsel çıktı haline dönüştürülecek olması, iv) proje kapsamında doktora öğrencisi yetiştirilecek ve Türkiye’nin yetişmiş insan gücüne sağlanacak katkılar olarak sıralanabilmektedir. Bu bilgiler değerlendirildiğinde projenin hem yaygın etkisinin hem de özgünlüğünün yüksek olduğu düşünülmektedir.