Orta kelkit havzasında yetiştirilen asmaların ampelografik, biyokimyasal ve moleküler karakterizasyonu

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: Ali Sabır; Ercan Yıldız

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Bu çalışma 2020 – 2022 yılları arasında Orta Kelkit Havzası içerisinde yer alan Koyulhisar, Suşehri, Akıncılar ve Şebinkarahisar ilçelerinde yürütülmüştür. Çalışma bölgede yetiştiriciliği yapılan asmaların fenolojik, morfolojik, pomolojik, biyokimyasal ve moleküler olarak tanımlaması amacıyla yapılmıştır. Çalışmada 60 adet asma genotipi toplamda 55 özellik açısından incelenmiştir. Ayrıca 10 adet ISSR ve 7 adet İPBS primeri ile genotiplerin genetik karekterizasyonları yapılmıştır. Moleküler analizler 60 genotip ve 12 adet referans çeşit ile birlikte gerçekleştirilmiştir. Genotiplerin ortalama salkım ağırlıkları 71.67 g (ERÜ18) ile 554.17 g (ERÜ40) arasında ve ortalama tane ağırlığı 1.54 g (ERÜ60) ile 10.98 g (ERÜ40) arasında değişim göstermiştir. Genotiplerin toplam fenolik madde miktarı, 123.77 (ERÜ13) ile 664.58 mg GAE/100 g (ERÜ29) arasında, toplam antosiyanin miktarı 3.35 (ERÜ1) ile 74.42 mg malvidin 3-glikozit/100 g (ERÜ30) arasında, toplam flavonoid miktarı 16.48 (ERÜ42) ile 270.92 mg KE/100g (ERÜ30) arasında ve toplam antioksidan aktivitesi ise %10.12 (ERÜ1) ile %91.75 (ERÜ30) arasında değişim göstermiştir. Çalışmada ISSR primerlerinden 62 adet İPBS retrotranspozon primerlerinden ise 76 adet skorlanabilir bant elde edilmiştir. Polimorfizm oranları ISSR primerlerinde %83.37, İPBS retrotranspozon primerlerinde ise %100 olarak tespit edilmiştir. ISSR ve İPBS retrotranspozon primerlerinin birlikte değerlendirilmesi ile elde edilen UPGMA dendgramında üzümlerin benzerlik indeksleri 0.46 ile 0.87 arasında değişmiştir. Bölgede ki asmalar arasında ampelografik ve moleküler düzeyde geniş varyasyon saptanmıştır. Gelecekte yapılacak üzüm ıslah çalışmaları için bölgedeki genoptipler umut verici özelliktedir. Anahtar Kelimeler: Vitis vinifera, üzüm, ampelografi, genetik kaynak, biyokimyasal.