Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Ahmet Şengönül
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Bu tezi destekleyen bir program bulunmamaktadır
Özet:
Tezin temel amacı ticari ve tüketici kredileri için banka kredi kanalı etkinliğinin birbirlerinden farklı olduğu hipotezinin sınanmasıdır. Temel hipotez dışında bankaların içsel değişkenlerinin ve makroekonomik değişkenlerin etkileri de kurulan diğer hipotezler üzerinden sınanmıştır. Banka kredi kanalının varlığının ve etkinliğinin üç farklı açıdan incelenmesi amacıyla üç farklı analiz yapılmıştır. Birinci analizde 2005:Ç2-2021:Ç2 döneminde para politikası faizinin banka kredi büyümesine etkisi incelenmiştir. Analiz için oluşturulan modellere bankaya özgü değişkenler ile makroekonomik göstergeler bağımsız değişkenler olarak dahil edilmiştir. İncelenen dönemde hem küresel kriz hem de pandemi salgını yaşanmıştır. Yaşanan krizlerin analiz sonuçlarını zayıflatabileceği öngörüsüyle daha istikrarlı bir dönemde analiz tekrar edilmiştir. Böylece ikinci analiz 2011:Ç1-2019:Ç4 döneminde gerçekleştirilmiştir. İkinci analize para politikası faizini temsilen ilk modelde kullanılan BİST borçlanma araçları piyasası gecelik repo faizi yerine merkez bankası ağırlıklı fonlama maliyeti dahil edilmiştir. İkinci analizde makroekonomik değişkenler dışlanmıştır. Böylece farklı açılardan iki analizin karşılaştırılması mümkün olmuştur. Ancak yine de yapılan iki analizle banka kredi kanalı ile ulaşılmak istenen nihai amaca dair bilgi verilememiştir. Bu nedenle üçüncü analiz 2011:Ç1-2019:Ç4 döneminde toplam banka kredi hacminin reel GSYİH üzerindeki etkisinin varlığını ve düzeyini tespit edebilmek amacıyla yapılmıştır. Türkiye'deki ticari ve tüketici kredi kanalının etkinliğini inceleyen ilk iki analizde 18 ticari bankanın bilanço düzeyindeki 3 aylık frekanstaki veri setlerinden faydalanılmıştır. Analizlerde Panel AMG (Augmented Mean Group) tahmincisi kullanılmıştır ve bildiğimiz kadarıyla tez Panel AMG tahmincisini kullanarak banka kredi kanalını Türkiye düzeyinde inceleyen ilk çalışmadır. Bununla birlikte farklı kredi türleri düzeyinde banka kredi kanalının etkinliğini panel veri setleriyle inceleyen az sayıda çalışmadan biri olarak alana katkı sunulduğu düşünülmektedir. Tezde uluslararası literatür taraması genel uygulamadan farklı olarak bibliyometrik analiz şeklinde hazırlanmış ve geniş çaplı bir inceleme yapılmıştır. Tezin yapılacak çalışmalara bu yönüyle de katkı sunması temenni edilmiştir. Analiz bulgularına göre politika faizi ticari kredi ve tüketici kredilerini çoğu modelde negatif yönde ancak oldukça zayıf bir düzeyde etkilemiştir. Bununla birlikte tüketici kredilerinin para politikası faizinden etkilenme düzeyi ticari kredilere göre daha düşüktür. Bankaya özgü değişkenlerden kredi mevduat oranı ve likidite oranı ticari kredi ve tüketici kredi büyümesini pozitif yönde etkilerken, banka aktif büyüklüğü ve takipteki kredi oranları negatif yönde etkilemişlerdir. Bununla birlikte bankaya özgü değişkenlerin genel olarak ticari kredileri etkileme seviyesi tüketici kredilerine göre daha fazladır. Reel GSYİH büyümesi ile enflasyon ticari kredi ve tüketici kredilerini önemli düzeyde etkilemiştir. Bununla birlikte makroekonomik değişkenlerin birlikte ve ayrı ayrı dahil edildikleri modellerde kredileri etkileme yönleri farklılık göstermiştir. Ayrıca bahsedilen makroekonomik göstergelerin tüketici kredilerini etkileme seviyesi ticari kredilerden daha fazladır. İlave olarak ikinci analizde 2018 döviz krizi kukla değişkeni sadece tüketici kredilerini etkilemiştir. Tüketici kredileri politika faizi ile bankaya özgü değişkenlerden ticari kredilere oranla daha az etkilenmiştir. Bununla birlikte makroekonomik göstergelerden tüketici kredileri ticari kredilere göre daha fazla etkilenmiştir. Analiz sonuçlarına göre tüketici ve ticari kredi arzının politika faizinden, içsel faktörlerden ve makroekonomik göstergelerden farklı düzeylerde etkilendikleri sonucuna ulaşılmıştır. Üçüncü analiz sonucuna göre uzun dönemde reel GSYİH'yı toplam kredi arzının pozitif yönde, 2018 krizi kukla değişkeninin ise negatif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Tüm analiz bulgularına göre, ticari ve tüketici kredileri için banka kredi kanalı çalışmaktadır ancak zayıf etkindir. Bununla birlikte tüketici kredileri için etkinlik seviyesi ticari kredilere göre daha düşüktür. Tüketici kredileri içsel faktörlerden ticari kredilere göre daha az etkilenmiş, diğer taraftan tüketici kredileri makroekonomik göstergelerden ticari kredilere göre daha fazla etkilenmiştir. Özetle banka kredi kanalı etkinliğinin tespitinde tanımlama hatasına düşülmemesi için şu hususlar dikkate alınmalıdır. Birincisi banka bilançolarındaki aktif büyüklük ve likidite düzeyi gibi içsel değişkenlerin bankalar düzeyinde heterojen yapıda olması banka kredi kanalının işleyişine etki etmektedir. İkincisi ticari ve tüketici kredisi gibi farklı türdeki kredilerin arzlarının içsel ve dışsal değişkenlerden etkilenme seviyeleri birbirinden farklıdır.