Dezavantajlılığın bir adım ötesi: Engelli çocuk sahibi kadınların yaşadıkları güçlüklerin incelenmesi ve sosyal politika önerileri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi, Çalışma Ekonomisi Ve Endüstri İlişkileri, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Yücel Uyanık
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Araştırmanın amacı, engelli çocuk sahibi kadınların yaşadıkları güçlükleri bütüncül bir bakış açısıyla incelemek ve araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda sosyal politika önerileri sunmaktır. Karma yöntem araştırması olarak tasarlanan araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılmıştır. Araştırmada karma yöntem araştırma desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Bu sebeple öncelikle araştırmanın nicel aşaması gerçekleştirilmiş ve nicel veriler ışığında nitel aşama şekillendirilmiştir. Araştırmanın nicel aşamasında kullanılmak üzere alan yazında araştırmanın amacına uygun ölçme aracına rastlanılamadığı için "Engelli Çocuk Sahibi Kadınların Yaşadıkları Güçlükleri Belirleme Ölçeği" araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde öncelikle kapsam geçerliliğini sağlamak amacıyla 20 uzman görüşüne başvurulmuştur. Daha sonra yapı geçerliliğini sağlamak için 1046 örneklem üzerinden açımlayıcı faktör analizi ve 318 örneklem üzerinden doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Ölçeğin güvenirlilik analizi için iç tutarlılık katsayısı analizine başvurularak Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Bu bağlamda ölçeğin yeterli psikometrik özellikler ile yüksek derecede geçerlilik ve güvenirlilik göstergelerine sahip bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında örneklemi oluşturan 392 engelli çocuk sahibi kadın ile ölçek uygulaması yapılmıştır. Nitel aşamada ise açık uçlu soruların yer aldığı yarı yapılandırılmış görüşme formu yardımıyla 20 engelli çocuk sahibi kadından veri toplanmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) programı, nitel verilerin analizinde ise MAXQDA programı kullanılarak elde edilen bulgular çizelgeler, şekiller, kod haritaları ve direk katılımcı ifadeleri eşliğinde sunulmuştur. Araştırma sonucunda engelli çocuk sahibi kadınların yüksek düzeyde güçlük yaşadıkları ve güçlüklerin yoğunluk sırasına göre; duygusal, ekonomik, fiziksel ve sosyal boyutta olduğu görülmüştür. Yaşanılan güçlük düzeyinin ve boyutlarının demografik özelliklere göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Engelli çocuk sahibi kadınların yaşadıkları bazı güçlükler; umutsuz mutsuz ve çaresiz ruh hali, endişe ve kaygı düzeylerinin yüksek olması, ek harcamalar sebebiyle gelir yetersizliği, işgücü piyasalarından uzaklaşma ve bakım yükünün çalışma hayatına girişi engellemesi, engelli çocuğun bakım güçlüğü ve bağımlılığının getirdiği sağlık sorunları, sosyal dışlanma ve ayrımcılığa maruz kalma, aile içi sorunlar ve yalnızlaşma, çalışan kadınlara yönelik uygulanan sosyal politikaların yetersizliği şeklinde ifade edilebilir. Ayrıca engelli çocuk sahibi kadınların beklentileri ve önerileri doğrultusunda mevcut sosyal politikalarda değişiklikler ve yeni sosyal politika önerileri sunulmuştur.