Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Böl., Türkiye
Tez Danışmanı: Yusuf Doğan
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışma, ülkemizde hakkında
yeterli çalışma bulunmayan, Arapça öğretim sahasında önemli kitapları bulunan
Mustafa el-Galâyînî’nin hayatını, eserlerini, toplumsal ve ilmi görüşlerini,
öğretime bakışını, sarf ve nahivdeki metodunu incelemeyi hedeflemektedir.
Mustafa el-Galâyînî, Osmanlının son
döneminde yaşamış bilimle uğraşan mücadele insanlarından birisidir. Toplumda
gördüğü yanlışlıkların düzeltilmesi için yoğun çaba sarfetmiştir. Galâyînî bir
yazar, bir mücadele adamı, bir sosyal ıslahçı, siyasetçi, hukukçu, dilbilimci
ve hatip olmasıyla beraber aynı zamanda samimî ve cesaretli bir mücadele adamı
olmuş, hayatı sürekli hareket ve mücadele içinde geçmiş, onun bütün eserleri ıslahçı
karakterini ve ruhî yapısını ortaya koymuştur. Şair olarak hislerini ve
fikirlerini tüm sıcaklığıyla dile getirerek insanların kalbindeki hislere
tercüman olmuştur. Kendi zamanında yaşayan şairlerden gazel, nesîb, medh ve
hicvi terk etmelerini isteyerek hamaset ve övgü konulu şiirler yazmaya
çağırmıştır. Şiirlerinde kelimeleri ustaca kullanmış, maksadını açıkça ifade etmiştir.
Şiirlerinde siyaset, iktisat, toplum ve tarihi konu edinmiştir. Galâyînî tüm bu
görüşlerini ifade ederken açık, herkes tarafından anlaşılır, akıcı ve secili bir dil kullanmıştır.
Görüşlerini ayet, hadis, Arap atasözleri, islam âlimleri ve batılı bilginlerin
sözlerini delil getirerek anlatmış, konularla alakalı kendi şiirlerini de
zikretmiştir.
Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı
Ordusu’nda görev yapmış, Türk Arap kardeşliği için çalışmıştır. Osmanlı sonrası
Arap bağımsızlık hareketine katılmış, Arapların birliği için uğraşmıştır. Yeni
kurulan Arap devletlerine destek vermiş, görevler almıştır. Sömürge devletleri
tarafından tutuklanmış, hapiste tutulmuş ve sürgün edilmiştir. Arap diline önem
verilmesine çağırmış, öğrenimi ve öğretimi için teklif ve öneriler sunmuştur.
Bu önerilerini kendisi de hayata geçirmiş, sarf ve nahiv konularını tümevarım
metoduyla ele almış ve bu metodu tavsiye etmiştir. Nahvin karmaşık meselelerine
girmemiş, konuları öğrencilerin kolay anlayacağı şekilde anlatmıştır. Genelde
Basra Ekolü’nün görüşlerine uymakla birlikte bazen Kûfe Ekolü’nün fikirlerine
de katılarak eklektik bir yöntem izlemiştir.
Çalışmamız üç bölüm olarak
hedeflenmiştir. Birinci
bölümde; Mustafa el-Galâyînî’nin hayatı hakkında geniş bilgiler
verilmeye çalışılmıştır. Bunun için biyografik eserler, ansiklopediler,
hakkında yazılan kitaplar, dergiler incelenmiş, peşine eserleri hakkında
bilgiler verilmiştir.
İkinci
bölümde ise; toplumsal konulardaki eserleri ve hakkında yazılan
makaleler incelenmiş siyasi, iktisadi, toplumsal, fikirleri belirtilmiştir.
Üçüncü
bölümde de; sarf ve nahivle ilgili âlimlerin ihtilaf ettiği
konular ele alınmış, klasik dilcilerin görüşleri nahvin temel kaynakları esas
alınarak incelenmiştir. Sonra çağdaş dilcilerin görüşleri belirtilmiş,
Galâyînî’nin görüşü verilerek nahiv ekollerinden hangisinin fikrini tercih
ettiği ifade edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Arap Dili, Mustafa
el-Galâyînî, Islah, Eğitim ve Öğretim, Sarf, Nahiv.