Türklerde özel yetenekli bireyleri seçimi ve eğitimi (BİLSEM ve Enderun örneği)


Öğr. Gör. HACİ İSMAİL ÇINGI

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Türkiye

Tez Danışmanı: Dr. Öğr. Üyesi Rukiye Gögen

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türkler tarih sahnesine çıktığından bu güne, göçebelikten yerleşik hayata, beylikten imparatorluğa uzanan yolda eğitimci bir toplum olmayı başarmışlardır. Göktürk Anıtları, Türklerin kendi alfabesini oluşturacak kadar eğitimci bir millet olduğunu göstermektedir. Göktürk Anıtları incelendiğinde toplumun her bir ferdine nasihat edildiği görülmektedir. Bu durum Türk toplumlarında toplumsal okur yazarlığın ve eğitimin bir nişanesi olarak kabul edilmektedir.

Türkler kadın, erkek,  ayrımı olmaksızın eğitimi tüm topluma yaymıştır. Temel eğitim topluma yayılırken, özel eğitim ise özel yetenekli bireylere uygulanmıştır. Asgari ölçüde ok atmak, kılıç kullanmak ve at binmek toplumun tüm bireylerine öğretilirken; yetenekli bireylere daha zor ve spesifik savaş sanatları öğretilmiştir. Yerleşik hayatla birlikte inşa edilen eğitim kurumlarında gönüllülük asasının yanında özel yetenekli bireyler ayrıca önemsenmiştir. Özel yetenekli bireylerin seçilmesi ve eğitilmesi günümüzde Türkiye’de BİLSEM tarafından sürdürülürken Osmanlı Devletinde Enderun’da sürdürülmüştür. Türkler her çağda, çağın gereklerine uygun eğitim kurumları inşa etmekle kalmamış bir taraftan da özel yeteneklileri diğerlerinden ayırarak özel eğitimlere tabi tutmuştur. Bu araştırmada Türklerin eğitimci yanı ele alınmış BİLSEM ve Enderun Eğitim kurumlarının özel yetenekli bireyleri seçme süreçleri ve eğitim süreçleri incelenmiştir. Özel yeteneklilerin belirlenmesine dair günümüzde kullanılan test ve envanterlerin henüz keşfedilmediği çağlarda Enderun’a özel yetenekli bireyler seçilmiş ve özel eğitime tabi tutulmuştur. Türk Pedagoji tarihinde BİLSEM ve Enderun örnekleminde özel yetenek bireylerin hangi yöntemlerle seçildiği, nasıl eğitildiği araştırılarak bu çalışmada değinilmiştir.