Protein Yapı Tahmini İçin Derin Öğrenme Modellerinin Geliştirilmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Abdullah Gül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Elektrik ve Bilgisayar Mühendisliği, Türkiye
Tez Danışmanı: Zafer Aydın
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: İngilizce
Özet:
Bir proteinin üç boyutlu yapısı, o proteinin fonksiyonu hakkında önemli ipuçları sunmaktadır. Literatürde protein yapı tahmini yapan birçok çalışma bulunmasına rağmen bu problem henüz tam olarak çözümlenememiştir. Üç boyutlu protein yapı tahmininin direkt olarak yapılması çok zor olduğundan ilk etapta ikincil yapı, çözücü erişilirlik ve burulma açıları gibi yapısal özellikler tahmin edilir ve daha karmaşık yapı tahmin algoritmalarına girdi olarak gönderilir. Bu tezde, ikincil yapı, çözücü erişilirlik ve burulma açıları tahminleri için evrişimsel sinir ağları (ESA), çizge evrişimsel ağlar (ÇEA) ve uzun kısa vadeli hafıza (UKVH) temelli tekrarlayan yapay sinir ağları kullanılarak özgün derin öğrenme modelleri geliştirilmiştir. PSI-BLAST, HHBlits, fiziko kimyasal özellikler, yapısal profil matrisleri ve AAindex parametreleri kullanılarak oluşturulan zengin bir öznitelik seti ve amino asitler arasındaki ilişkinin temsil edildiği çizgeler modellerde girdi olarak kullanılmıştır. İlk çalışmada, ikincil yapı tahmini için ESA ve ÇEA kullanılarak özgün bir model oluşturulmuştur. İkinci çalışmada, ilk modele UKVH katmanları da eklenmiş ve model çok görevli öğrenme yaklaşımı sayesinde çözücü erişilirlik ve burulma açı tahminleri de yapacak şekilde güncellenmiştir. Her iki çalışmada da ÇEA modellerinin girdileri olan çizgeler amino asitler arası komşuluk ilişkisi kullanılarak oluşturulmuştur. Son çalışmada ESA, ÇEA ve UKVH kullanılarak U-net tabanlı özgün bir model ikincil yapı tahmini için tasarlanmıştır. Bu çalışmada girdi olarak kullanılan çizge matrisi protein temas haritası tahmini kullanılarak elde edilmiştir. Tüm modeller güncel veri kümelerinde eğitilmiş, optimize edilmiş ve test edilmiştir. Literatürdeki yöntemlerden daha başarılı sonuçlar elde edilmiştir