Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Ahmet Yüksel
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Devletlerin
kendi aralarında cereyan eden ilişkiler içerisinde başta politikanın yürütülmesini
sağlayan en önemli araçlardan biri diplomasidir. Modern manada olmamakla
birlikte diplomasinin yürütücüleri olan elçilerin ise bir devletten ötekine
gidiş ve gelişlerine eskiçağlardan beri şahitlik edilebilir. Nitekim kuruluş
devrinden cihan devleti haline geldiği zamanlara ve dahası geçiş evresinden
modern bir görünüm arz ettiği dönemlere dek Osmanlı Devleti için de elçilerin
ve misyonlarının varlıkları ile önemleri her vakit aşikâr olmuştur.
Zamanla hem yüzölçümü olarak
genişleyen hem de Devlet-i Âliyye nazarında daha önemli bir devlet haline gelen
Rus İmparatorluğu modern diplomasinin vazgeçilmez araç ve yürütücülerini
Osmanlı dünyasında bir bir tesis etmiştir. Rus diplomatlarının genelde yer
edindikleri bu büyük dünya içerisinde, özelde bulundukları mekânlardan biri de
Bağdat olmuştur. Orta Doğu’nun nabzının
tutulabileceği nadir ve mühim mevkilerden birisi olan Bağdat’taki Rus Konsolosluğu,
bu tezin konusunu oluşturmaktadır. Burada konsolosluk ve konsoloslar, onların
diğer ülke diplomatları ile olan ilişkileri, faaliyetleri ve diğer pek çok
unsur her iki devletin birbirine olan bakış açısı kapsamında ve siyasî arenada
nasıl bir ifade yakaladığı bağlamında incelenmiştir. Ayrıca tezin üzerine
gittiği ve sorguladığı kavramlardan birisi de Rusların, sıcak denizlere inmek
politikası kapsamında bu kurumu kullanıp kullanmadıkları olmuştur.
Cevap aranılan bu soruların
yanıtları, detayları ile, sadece biyografik olarak değil, aynı zamanda
konsolosların kümülatif bir biçimde ardı arkası kesilmeyen faaliyetleri
içerisine de yansımıştır. Onlar bir tek diplomasinin yürütücüsü olma konumuyla
değil siyaseten Rusya’nın amaç ve gayelerine de hizmet eden eylemler içerisine
girmişlerdir. Bu eylemler, konsolosların Rus emelleri için hareket ettiklerinin
en önemli göstergelerinden olmakla beraber Çarlık mevcudiyetinin söz konusu
saha ve coğrafyadaki ilerleyişinin haritasını ortaya çıkarmayı da mümkün
kılmıştır.