Özel öğrenme güçlüğü yaşayan çocukların okuma yazma eğitimine anne katılımı: Bir eğitim programı taslağı

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: Esma Emmioğlu Sarıkaya

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Bu çalışmanın amacı, özel öğrenme güçlüğü yaşayan çocukların okuma yazma eğitimi sürecine annelerin katılımının desteklenmesi amacıyla annelere yönelik bir eğitim programı taslağı önermek ve taslak programı uygulayarak, uygulama sonuçlarını incelemektir. Program geliştirme araştırması olarak tasarlanan çalışmada görüşme, gözlem, araştırmacı günlüğü gibi nitel veri toplama yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada veri toplamak amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen; anne ilk görüşme formu, öğretmen ilk görüşme formu, anne son görüşme formu, öğretmen son görüşme formu, gözlem formu ve oturum sonu değerlendirme formu kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcıları amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılarak belirlenmiş olup katılımcılar; özel öğrenme güçlüğü yaşayan dört çocuk, bu çocukların anneleri ve öğretmenleridir. Çalışma Sivas İli Merkez İlçede faaliyet gösteren bir özel eğitim kurumunda gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde, MAXQDA 18 nitel veri analizi programı kullanılarak betimsel analiz yapılmıştır. Çalışmada geçerliliği ve güvenirliği sağlamak amacıyla; veri çeşitlemesi, uzman incelemesi, uzun süreli etkileşim, amaçlı örnekleme ve ayrıntılı betimleme yöntemleri kullanılmıştır.

Çalışmada öncelikle konu alanına dayalı olarak anne eğitim programı taslağı hazırlanmış ve bu ilk taslak programın ön uygulaması yapılmıştır. Ön uygulamadan elde edilen bulgular ışığında programın ilk taslağında değişiklikler yapılarak anne eğitim programı taslağına son hali verilmiştir. Anne eğitim programı taslağı içerik olarak özel öğrenme güçlüğü, öğretim ilkeleri, okur-yazarlık, okuma yazmaya hazırlık ve ses temelli cümle yöntemi konularını içermektedir. Program taslağında ayrıca ilgili kazanımlar, eğitim durumları ve değerlendirme öğeleri bulunmaktadır. Anne eğitim programı taslağında ağırlıklı olarak sunuş yoluyla öğretim stratejisi benimsenmiş olup; soru-cevap, tartışma, anlatım, örnek olay, rol oynama gibi öğretim yöntemleri kullanılmıştır. Programın değerlendirme öğesinde ise süreç ve toplam değerlendirme etkinliklerine yer verilmiştir. Programda her bir öğretim oturumunun sonunda; açık uçlu sorular, boşluk doldurma, doğru-yanlış işaretleme, balık kılçığı, tanılayıcı dallanmış ağaç, öz değerlendirme, gözlem formları gibi değerlendirme etkinlikleri bulunmaktadır.

Çalışmanın veri toplama sürecinde anne eğitim programı taslağı uygulanmadan önce katılımcı anneler ve öğretmenlerle uygulama öncesi görüşmeler yapılmış ve anne çocuk okuma yazma çalışmaları gözlemlenmiştir. Daha sonra anne eğitim programı taslağı katılımcı anneler ile toplam beş oturumda on dört ders saatinde uygulanmıştır. Uygulama sürecinde her bir öğretim oturumunun sonunda oturum sonu değerlendirme formları aracılığıyla veri toplanmıştır. Uygulamanın sona ermesinin ardından ise anneler ve öğretmenlerle uygulama sonrası görüşmeler yapılmış ve anne çocuk okuma yazma çalışmaları gözlemlenmiştir.

Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; anne eğitim programı taslağı uygulanmadan önce anneler, özel öğrenme güçlüğü yaşayan çocukların okuma yazma eğitim sürecinde çocuğun akademik becerileri öğrenmede yaşadıkları güçlükler ve isteksiz oluşları nedeniyle ders çalışma davranışlarında olumsuz durumlarla karşılaştıklarını ifade etmektedir. Öğretmenler ise çocuğun okuma yazma eğitim sürecinde öğretmen-veli iletişiminin ve işbirliğinin yetersiz olması, ailenin yetersiz ve yanlış bilgi sahibi olması nedeniyle aileden bekledikleri destekleri alamadıklarını belirtmiştir. Ayrıca öğretmenler ailelerle işbirliği kurma ve ailenin evde çocuğuna ödev ve tekrar yaptırması yönünde gereksinimleri olduğunu ifade etmiştir. Anneler ise çocuklarının eğitimine katılabilmek için özel öğrenme güçlüğü, ses temelli cümle yöntemi ve öğretim ilkeleri ile ilgili bilgi ve beceri edinme gereksinimleri olduğu yönünde görüş bildirmiştir.

Çalışmada katılımcı ifadelerine dayalı olarak anne eğitim programı taslağının; annelerin öğretmenle işbirliği sağlaması, çocukla ve öğretmenle daha iyi iletişim kurması ve evde çocuğuna ödev/tekrar yaptırması açısından olumlu katkılarının olduğu düşünülmektedir. Ayrıca katılımcı öğretmenler annelerin ve çocukların motivasyonlarında olumlu değişimler olduğu ve annelerin çocuğunun eğitiminde daha aktif rol ve sorumluluk aldığı yönünde görüş bildirmiştir. Gözlem bulgularından hareketle anne eğitim programı taslağının anne çocuk birlikte yapılan okuma yazma çalışmalarına olumlu yansımaları olduğu düşünülmektedir.

Çalışmadan elde edilen bulgulara dayanarak öğretmenlere yönelik olarak aile ile iletişim ve işbirliği konusunda hizmet içi eğitimler düzenlenebilir. Öğretmenler iletişim ve işbirliği sağlama konusunda aileleri cesaretlendirebilir ve aileleri farklı iletişim kurma teknikleri konusunda bilgilendirebilir. Ayrıca okur-yazarlığı olmayan annelere yönelik olarak öncelikle annelerin okuma yazma becerisini kazanması ve daha sonra çocuğunun okuma yazma eğitimine katılması hususunda anne eğitim programı geliştirme çalışmaları yapılabilir.