Esîrüddin El-Ebherî’nin Kıyas Anlayışı

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Felsefe Ve Din Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof.Dr. Mehmet Tahir Yaren

Tezin Onay Tarihi: 2004

Tezin Dili: Türkçe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezde Esîrüddin el-Ebherî’nin kıyas anlayışı incelenmiştir. Tez, önsöz, giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır.

Önsözde bu tezin konusu, önemi, amacı ve yöntemi belirtilmeye çalışılmıştır. Girişte ise Ebherî’nin hayatı ve eserleri hakkında bilgiler verilmektedir. Mantıkçının hayatı anlatılırken dikkat çekilmek istenen nokta, onun almış olduğu eğitim ve yetiştiği ilim çevresidir. Eserlerleri tanıtılırken ise, bunları hangi üslupla ele alındığı, içeriklerinin ne olduğu, hangi dillere tercüme edildikleri, üzerlerine yazılan şerhlerle haşiyeler ve hangi kütüphanelerde yer aldıkları tespit edilmeye çalışılmıştır.

Birinci bölümde, tezin asıl konusunu oluşturan kıyas bölümüne bir hazırlık olması düşüncesiyle kısa da olsa Ebherî’nin, mantığın diğer konularına ilişkin görüşleri anlatılmıştır. İlk önce mantığın önemi, konusu ve amacı üzerinde durulmuş, daha sonra sırasıyla klasik mantığın diğer konularına değinilmiştir. Alışılagelmiş sıralamadan farklı olarak beş sanat konusu henüz kıyas konusu işlenmeden bu birinci bölümün sonunda işlenmiştir. Bunun sebebi, bu tezin asıl konusunu oluşturan kıyasın uygulama alanının beş sanat olmasıdır.

İkinci ve son bölümde Ebherî’nin kıyas anlayışı ortaya konmaya çalışılmıştır. Burada ilk önce kıyasın tanımı ve unsurları üzerinde durulmuştur. Daha sonra ise kıyas çeşitlerine yer verilmiştir. Geçerli sonuç veren kıyas şekilleri ve modları anlatılımıştır. Kıyas konusuyla doğrudan bağlantılı olan, kıyasta hata, sonucun öncüllerden zorunlu olarak çıkması için öncüllerin doğru olması gerekmemesi, anaoloji, tümevarım, vb. konular da bu bölümde işlenmiştir.

Sonuç kısmında ise bu çalışma sonunda ulaşılan kanaatler belirtilmiştir.