Özel Bakım Gereksinimi Olan Çocuklar ve Hemşirelik Yaklaşımları
2nd International Health Sciences Congress, Mardin, Türkiye, 14 - 17 Mayıs 2026, cilt.2, ss.1456-1468, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Cilt numarası: 2
- Doi Numarası: 10.30546/19023.978-9952-610-56-7.2026.100.1113
- Basıldığı Şehir: Mardin
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.1456-1468
- Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
ÖZET
Özel bakım gereksinimi olan çocuklar, gelişimsel, fiziksel, duygusal veya davranışsal alanlarda
yaşıtlarına kıyasla daha fazla sağlık ve bakım hizmetine ihtiyaç duyan, heterojen bir grubu
oluşturmaktadır. Bu derlemenin amacı, özel bakım gereksinimi olan çocukların biyopsikososyal
özelliklerini, çocuk, aile ve toplum üzerindeki etkilerini ve hemşireliğin bu süreçteki rolünü güncel literatür doğrultusunda bütüncül bir yaklaşımla incelemektir. Bu kapsamda, özel bakım gereksinimi
kavramı Uluslararası İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlık Sınıflandırması (ICF) modeli çerçevesinde ele
alınmış; bireyin işlevselliği, çevresel ve kişisel faktörlerle etkileşim içerisinde değerlendirilmiştir.
Dünya ve Türkiye verileri, özel bakım gereksinimi olan bireylerin sayısının giderek arttığını ve bu
grubun sağlık, eğitim ve sosyal hizmetlere erişimde önemli eşitsizliklerle karşılaştığını ortaya
koymaktadır. Ayrıca, özel bakım gereksinimi olan çocukların yalnızca bireysel düzeyde değil, aile ve
toplum üzerinde de çok yönlü etkiler oluşturduğu; bakım verenlerde fiziksel, psikolojik, sosyal ve
ekonomik yüklere yol açtığı belirlenmiştir. Hemşireler, özel bakım gereksinimi olan çocukların
bakımında bireyselleştirilmiş, hak temelli ve aile merkezli yaklaşımlar doğrultusunda önemli roller
üstlenmektedir. Bu bağlamda hemşirelik bakımının etkinliği; çocuk ve aile odaklı yaklaşımların
benimsenmesi, multidisipliner iş birliği ve destekleyici sağlık politikalarının varlığı ile yakından
ilişkilidir. Sonuç olarak, özel bakım gereksinimi olan çocukların gereksinimlerinin karşılanabilmesi için
bütüncül, kapsayıcı ve sürdürülebilir yaklaşımların benimsenmesi; sağlık hizmetlerine erişimde eşitliğin
sağlanması ve toplumsal farkındalığın artırılması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Özel bakım gereksinimi, hemşirelik, aile merkezli bakım, hak temelli yaklaşım,
çocuk sağlığı
ABSTRACT
Children with special care needs constitute a heterogeneous group who require greater healthcare and
care services compared to their peers in developmental, physical, emotional, or behavioral domains. The
aim of this review is to examine the biopsychosocial characteristics of children with special care needs,
their effects on the child, family, and society, and the role of nursing in this process through a holistic
approach in line with the current literature. Within this scope, the concept of special care needs was
addressed within the framework of the International Classification of Functioning, Disability and Health
(ICF) model; the individual’s functioning was evaluated through interaction with environmental and
personal factors. Global and Turkish data reveal that the number of individuals with special care needs
is gradually increasing and that this group faces significant inequalities in access to healthcare,
education, and social services. Furthermore, it has been determined that children with special care needs
create multidimensional effects not only at the individual level but also on the family and society,
leading to physical, psychological, social, and economic burdens on caregivers. Nurses undertake
important roles in the care of children with special care needs in line with individualized, rights-based,
and family-centered approaches. In this context, the effectiveness of nursing care is closely associated
with the adoption of child- and family-centered approaches, multidisciplinary collaboration, and the
presence of supportive health policies.
Consequently, in order to meet the needs of children with special care needs, it is necessary to adopt
holistic, inclusive, and sustainable approaches, ensure equality in access to healthcare services, and
increase social awareness.
Keywords: Special care needs, nursing, family-centered care, rights-based approach, child health