İzmir-Ankara-Erzincan Sutur Zonu’ndaki (Sivas Kuzeydoğusu) Eosen yaşlı Karataşvolkanitlerinin jeokimyasal özellikleriGeochemical characteristics of the Eocene Karataş volcanics (Northeast Sivas, Turkey) inthe İzmir-Ankara-Erzincan Suture Zone


Canbaz O. , Gökçe A., Ekici T. , Yılmaz H.

MTA Dergisi, cilt.162, ss.55-74, 2020 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Cilt numarası: 162 Konu: 2
  • Basım Tarihi: 2020
  • Doi Numarası: 10.19111/bulletinofmre.669717
  • Dergi Adı: MTA Dergisi
  • Sayfa Sayıları: ss.55-74

Özet

Karataş volkanitleri, Neo-Tetis Okyanusu’nun kapanması ile gelişen İzmir-Ankara-Erzincan Sütur 

Zonu’nun kuzey ve güney sınırları boyunca iki ayrı kuşak halinde yüzlekler oluşturan Eosen yaşlı

volkanizmanın ürünleridir. Jeokimyasal verilere göre, bu volkanitler, genellikle alkalin karakterli

bazik-ortaç magma ürünleri olup bazaltik trakiandezit, trakiandezit ve trakitlerden oluşmaktadır.

Fraksiyonel kristallenme süreçleri ile kontrol edilen bu volkanizmada, bazaltik trakiandezitlerden

trakite doğru kabuksal kirlenme etkileri izlenmektedir. Örneklerin, Rb/Sr-Ba/Rb oran diyagramında

amfibol alanına yönelimleri, Zr/Ba oran değerlerinin (0,08-0,33) litosferik manto aralığındaki

dağılımları, Ba/Rb oranındaki artış, MgO, Ni ve Cr içeriklerindeki fakirleşmeler, bu volkanizmanın

astenosferik mantodan ziyade zenginleşmiş litosferik mantodan itibaren oluştuğunu işaret

etmektedir. Jeokimyasal veriler, zenginleşmenin önemli bir kısmının dalım ile ilişkili sıvılarla

ve az da olsa sedimanter malzeme katkısıyla geliştiğini göstermektedir. Bu durum, çarpışma

öncesi, olası N-OOSB veya OAB’den itibaren gelişen ve kıtasal kabuk içine yükselen eriyiklerin,

çarpışma sonrası açılmalı tektonizma ve/veya delaminasyon süreçleri ile yeniden aktif hale gelerek,

genellikle üst kıtasal kabuk içerisinde olası kısmi ergimelere neden olduğu ve Karataş volkanitlerini

oluşturduğu şeklinde açıklanabilmektedir. 

Karataş volcanics, is the product of Eocene volcanics crop out in the form of two belts along

the northern and southern boundaries of the İzmir-Ankara-Erzincan Suture Zone. According to

geochemical data, these volcanics have alkaline basic-intermediate character and consist of basaltic

trachyandesite, trachyandesite and trachyte. This volcanic activity has been controlled by fractional

crystallization and crustal contamination from basaltic trachyandesite to trachyte. Orientation of the

samples towards amphibole area on the Rb/Sr - Ba/Rb ratio diagrams, dispersion of the Zr/Ba ratios

(0.08 - 0.33) in the lithospheric mantle range, increase in the Ba/Rb ratio, decreases in the MgO, Ni

and Cr contents point out that this volcanism originated from enriched lithospheric mantle rather

than asthenospheric mantle. Geochemical data show that this enriched lithospheric mantle material

is upper continental crustal material, main part of enrichment resulted by the subduction related

fluids and also the contribution of the sedimentary materials. This situation may be explained that;

the melts, derived from N-MORB or OIB bearing material ascended into the continental crust in a

pre-collisional period and were reactivated by extensional tectonic and/or delamination processes

during the post-collisional period, possibly caused the partial melting within the upper continental

crust and produced the Karataş volcanics.