İNSANA YAKIŞIR İŞ VE EKONOMİK BÜYÜMENİN ÇOK BOYUTLU ANALİZİ: EURONEXT ÜLKELERİ ÜZERİNE BÜTÜNLEŞİK BİR KARAR VERME UYGULAMASI

Creative Commons License

Dertli G., Akbulut O. Y.

İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.15, sa.021, ss.1-26, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın sekizinci hedefi olan İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme kapsamında, ülkelerin performansının çok boyutlu biçimde değerlendirilmesine yönelik bütünleşik bir Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) modelini önermektedir. Önerilen model, CRiterion Importance Based on SUm of Squares (CRISUS), MAXimum of CriterioN (MAXC) ve Alternative Ranking Order Method Accounting for Two-Step Normalization (AROMAN) yaklaşımlarının entegrasyonuna dayanmaktadır. Model yapısında, CRISUS ve MAXC yöntemleri seçilen performans göstergelerine ilişkin nihai kriter ağırlıklarının belirlenmesinde kullanılırken, AROMAN prosedürü ülkelerin genel performans sıralamasının oluşturulmasında esas alınmıştır. Geliştirilen modelin uygulanabilirliği, Euronext ülkelerine ait 2014–2023 dönemini kapsayan yıllık ortalama verilerden oluşan bir veri seti üzerinden test edilmiştir. Analiz sonuçları, CRISUS ve MAXC entegrasyonu sonucunda elde edilen nihai ağırlıklar dikkate alındığında, çalışan kişi başına reel gayrisafi yurt içi hasılanın yıllık büyüme hızının, ilgili dönemde Euronext ülkelerinin insana yakışır iş ve ekonomik büyüme performansını en güçlü biçimde etkileyen gösterge olduğunu ortaya koymaktadır. AROMAN sıralama bulguları ise İrlanda’nın en yüksek performansa sahip ülke olduğunu, Portekiz ve Fransa’nın da üst sıralarda yer aldığını göstermektedir. Buna karşılık, Norveç, Hollanda ve Belçika’nın görece daha düşük performans sergilediği belirlenmiştir. Ayrıca, modelin geçerliliğini sınamak amacıyla gerçekleştirilen duyarlılık analizleri, elde edilen sonuçların metodolojik açıdan güçlü, kararlı ve tutarlı olduğunu doğrulamaktadır. Bu yönüyle çalışma, politika yapıcılar ve araştırmacılar için çok boyutlu performans değerlendirmelerinde kullanılabilecek analitik ve uygulanabilir bir karar destek çerçevesi sunmaktadır.