Akademik Veri Yönetim Sistemi
History Studies, cilt.18, sa.1, ss.141-166, 2026 (Scopus, TRDizin)
MÖ 5000’lerden itibaren Yakın Doğu toplumlarının bir parçası olan evcilleştirilmiş eşekler, sabırlı ve dayanıklı doğaları ile ideal bir iş hayvanı olmuştur. Anadolu'ya, Geç Kalkolitik Dönem'de Mezopotamya ticaret ağları aracılığıyla ulaşan evcilleştirilmiş eşekler, Erken Tunç Çağı ve özellikle Asur Ticaret Kolonileri Çağı’yla (MÖ 1975-1750) birlikte ekonominin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Asur Ticaret Kolonileri Çağı (ATKÇ) çivi yazılı metinleri bu hayvanların kullanımı, bakımı ve ekonomik değeri hakkında ayrıntılı bilgiler sunmakta, bölgeler arası ticaret ve yerel ekonomilerdeki vazgeçilmezliklerini vurgulamaktadır. MÖ 1650- 1200 yıllarında Eski Yakın Doğu’nun en önemli güçlerinden olan Hitit devleti döneminde de eşeklerin ekonomik ve sosyal yaşamdaki önemleri devam etmesine karşın eşeklerle ilgili bilgilere daha çok hukuki ve ritüel metinlerde kısıtlı olarak yer verilmiştir. Evcilleştirilmiş eşeklere ilişkin faunal kalıntıların azlığının yanı sıra ATKÇ metinlerindeki bilgilerin son derece ayrıntılı olması Anadolu’daki eşekler üzerine yapılan yayınların ağırlıklı olarak ATKÇ ile sınırlı olmasına yol açmıştır. Bu çalışma, söz konusu sınırlılığı aşabilmek için arkeolojik, filolojik ve zooarkeolojik verileri, DNA analizleri ve etnografik karşılaştırmalardan elde edilen bilgilerle bütünleştiren disiplinler arası bir metodolojyi benimsemiştir. Farklı disiplinlerden gelen çalışmaları sentezleyen bu yaklaşımla, Eski Yakın Doğu’da seyahat, ticaret ve insan-hayvan ilişkileri bağlamında iş hayvanı olarak eşeklerin rolü ele alınmış ve Anadolu hayvan tarihine katkıda bulunmak amaçlanmıştır.