Akademik Veri Yönetim Sistemi
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.50, sa.1, ss.1-9, 2026 (Hakemli Dergi)
Atasözleri, bir toplumun tarihsel, kültürel ve toplumsal değerlerini yansıtan ve kuşaktan kuşağa aktaran özlü
sözlerdir. Türk kültüründe atasözleri, toplumsal normları, ahlaki değerleri ve cinsiyet algılarını şekillendiren
önemli bir sözlü gelenek unsuru olarak öne çıkmaktadır. Ait olduğu toplumun bir bakıma genetik özelliklerini
derinlemesine algılamamızı sağlayan atasözleri, barındırdığı zengin kültürel malzeme ve patriarkal arka plan ile
kadınların toplumsal rollerine ve cinsiyet dinamiklerine dair sosyal bilimcilere büyük veriler sağlamaktadır.
Toplumsal cinsiyet, bireylerin toplumsal rollerini, beklentilerini ve güç ilişkilerini şekillendiren temel bir
kavramdır. Çalışmada üzerinde durulan, kadına dair bilgiler içeren Sivas atasözleri, kadınları anne, gelin, eş ve
kaynana gibi rollerle tanımlarken aynı zamanda toplumsal cinsiyet hiyerarşisini ve stereotipleri pekiştiren
söylemleri de içermektedir. Kadınla ilgili Sivas atasözleri, onların ev içi sorumluluklarla sınırlandırıldığı, bireysel
özerkliklerinin sıkça göz ardı edildiği ve erkek egemen bir toplumun değerleriyle yoğrulduğu kültürel bir bağlamın
yansıma alanıdır. Bu atasözleri aynı zamanda kadınlar arası ilişkilerdeki dinamikleri, evlilik süreçlerini ve kız
çocuklarının toplumsal kontrol mekanizmalarına tabi tutuluş biçimlerini ortaya koymaktadır.
Bu bağlamda, bu çalışmada Müjgȃn Üçer tarafından derlenen atasözleri içinden, kadınla ilgili 273 atasözü,
betimsel içerik analizi yöntemi esas alınarak 6 alt başlıkta incelenmiştir. Böylece, atasözlerinin yalnızca bir sözlü
edebiyat unsuru olmadığı, aynı zamanda toplumsal cinsiyet barikatlarını güçlendirip yapılandıran güçlü bir
kültürel araç olduğu da ortaya konmuştur.