Evaluation of Spiritual Well-Being, Vaccine Hesitancy, and Vaccine Advocacy Among Parents of Children Aged 0–2 Years

Creative Commons License

gültürk e., karamercimek n.

Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, cilt.17, sa.July, August, September 2026, 2026 (TRDizin)

Özet

Amaç: Aşılama bulaşıcı hastalıklarla mücadelede en etkili halk sağlığı müdahalelerinden biri olmasına rağmen, aşı tereddüdü küresel düzeyde artmaktadır. Ebeveynlerin aşı kararları, inanç sistemleri ve spiritüel iyilik hâli dahil çok boyutlu faktörlerden etkilenebilmektedir. Bu çalışmada 0–2 yaş çocuğu olan ebeveynlerde spiritüel iyilik hâli, aşı karşıtlığı ve aşı savunuculuğu arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tasarımdaki bu araştırma, 16.01.2026–02.04.2026 tarihleri arasında Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Çocuk poliklinikleri ve servislerinde 164 ebeveyn ile yürütülmüştür. Veriler Spiritüel İyilik Ölçeği (SİÖ), Aşı Karşıtlığı Ölçeği (AK) ve Aşı Savunuculuğu Ölçeği (AS) ile toplanmıştır. Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis (Bonferroni post- hoc), Spearman korelasyon ve binary lojistik regresyon kullanılmıştır. Bulgular: Ebeveynlerin %17.1’i (n=28) en az bir aşıyı reddetmiş veya ertelemiştir. SİÖ ile AK arasında zayıf negatif (rs=-0.167, p=0.033), SİÖ ile AS arasında pozitif (rs=0.235, p=0.002) korelasyon saptanmıştır. AK ile AS arasında negatif korelasyon bulunmuştur (rs=-0.344, p<0.001); bu ilişkiToplumsal Savunuculuk alt boyutunda daha güçlüdür (rs=-0.417, p<0.001). Eğitim düzeyi SİÖ ve AS ile ilişkili (p<0.001) ancak AK ile ilişkisizdir (p=0.152). Lojistik regresyonda AK aşı reddinin tek anlamlı açıklayıcısıdır (OR=1.153, %95 GA: 1.076–1.235, p<0.001); model doğruluğu %84.8’dir. Sonuç: Spiritüel iyilik hâli yüksek ebeveynler daha düşük aşı karşıtlığı ve daha yüksek aşı savunuculuğu sergilemektedir. Aşı karşıtlığı eğitim düzeyinden bağımsız olup tüm sosyoekonomik grupları etkilemektedir. Toplumsal Savunuculuk boyutunun aşı karşıtlığıyla olan güçlü negatif ilişkisi, ebeveynlerin aktif aşı savunucuları olarak yetiştirilmesinin önemine işaret etmektedir.
Purpose: Although vaccination is one of the most effective public health interventions against infectious diseases, vaccine hesitancy has been increasing globally. Parental vaccine decisions may be influenced by multidimensional factors, including belief systems and spiritual well-being. This study evaluates the relationships between spiritual well-being, vaccine hesitancy, and vaccine advocacy among parents of children aged 0–2 years. Materials and Methods: This cross-sectional study was conducted with 164 parents at the Pediatric Outpatient Clinics and Wards of Sivas Cumhuriyet University between 16 January and 2 April 2026. Data were collected using the Spirituality Index of Well-Being (SIWB), the Vaccine Conspiracy Beliefs Scale (VCBS), and the Vaccine Advocacy Scale (VAS). Mann Whitney U, Kruskal-Wallis (Bonferroni post-hoc), Spearman correlation, and binary logistic regression were used. Results: Of the parents, 17.1% (n=28) had refused or delayed at least one vaccine. SIWB correlated negatively with VCBS (rs=-0.167, p=0.033) and positively with VAS (rs=0.235, p=0.002). VCBS correlated negatively with VAS (rs=-0.344, p