‘Amr b. Bahr el-Câhiz’in Risâletu’t-Terbî‘ ve’t-Tedvîr Adlı Risâlesinde Mizah Anlayışı

---

Doğan Y.

Klm Yayınları, Kahramanmaraş, 2025

• Yayın Türü: Kitap / Araştırma Kitabı
• Basım Tarihi: 2025
• Yayınevi: Klm Yayınları
• Basıldığı Şehir: Kahramanmaraş
• Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
• Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Cāĥiž’in eserlerinde vezirler, kâtipler, kadılar, fikir adamları, öğretmenler gibi aydın kesimi olduğu kadar fakirler, mecnunlar, hastalıklı bedenler gibi halk kesiminden insanların da mizah konusu yapıldığı, ayrıca eserlerinde neşeli mizah ve eleştirici alayla toplumda asalaklık, cimrilik ve hırsızlık gibi yaygın kötülüklerin de ortaya konduğu görülür. Aslında Cāĥiž’in mizahının, telif ettiği eserlerle bütünleştiği söylenebilir. Kendisinden sonra birçok müellifin bu üslubu benimseyerek eserlerinde uyguladığı belirtilir. Örneğin Mısırlı mütefekkir, medeniyet tarihçisi ve yazar Aĥmed Emįn, Cāĥiž’in eserlerinde mucûna yer vermesini, o dönemde telif edilen eserlerin genel özelliğine bağlar. Bir anlamda Cāĥiž’in etkisi olduğu da söylenebilir.

Cāĥiž mizahî ve alaycı metodunu birçok eserinde kullanmasına karşın bir kısım eserlerinde daha ağırlıklı olarak yer verdiği ve bunlardan birisinin de Risāletu’t-TerbįǾ ve’t-tedvįr adlı risâlesi olduğu görülmüştür. Dolayısıyla biz de onun bu risâlesini incelemeye çalıştık.