1951 MÜLTECİLERİN HUKUKİ STATÜSÜNE İLİŞKİN CENEVRE SÖZLEŞMESİ’NİN MÜLTECİ TANIMI, GERİ GÖNDERME YASAĞI VE STATÜNÜN SONA ERMESİ HÜKÜMLERİNİN İNCELEMESİ

Creative Commons License

SAİD Ç. A.

Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, cilt.21, sa.2, ss.1111-1149, 2026 (TRDizin)

Özet

Makale, 1951 Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşme’nin mülteci tanımı, geri gönderme yasağı ve mülteci statüsünün sona ermesi hükümlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Mülteci tanımı bakımından, Sözleşme’deki unsurları ortaya koyulmaktadır. Sözleşme ve Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin 1967 Protokolü’ndeki (1967 Protokolü) tanımın yeterliliği tartışılmakta; Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nda (YUKK) yer alan statülerin söz konusu tanımla ilişkisi incelenmektedir. Geri göndermeme ilkesine ilişkin, Sözleşme’deki kuralın lafzı ve konumu bakımından analiz edilmesinin ardından ilkenin uluslararası teamül hukukundaki ve giderek jus cogens niteliğine yaklaşan statüsü değerlendirilmektedir. Geri gönderme yasağıyla işkence yasağı ve yaşam hakkı arasındaki ilişki, erga omnes yükümlülüğüne dönüşmesi bağlamında ele alınmaktadır. YUKK‘taki geri göndermeme düzenlemesi, güvenli üçüncü ülke kavramıyla kurulan ilişki ve geçici koruma altındaki kişilerin sınır dışı edilmesine ilişkin hükümler incelenmektedir. Mülteci statüsünün sona ermesi bakımından, Sözleşme’deki sona erme sebepleri çözümlenmektedir. Gönüllü geri dönüş hükümleri, korumanın sürdürülmesi hükümleri, YUKK’taki sona erme ve iptal hükümlerinin mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statülerine etkisi değerlendirilmektedir. Sonuç bölümünde, Sözleşme’nin kolonyal kökenleri ve Avrupa merkezli tasarımı dikkate alınarak, Türkiye’nin coğrafi sınırlaması, geçici koruma uygulaması ve AB işbirliği mekanizmaları bağlamında, hem uluslararası hem de ulusal düzeyde mülteci tanımı, geri gönderme yasağı ve statünün sona ermesi alanlarında öneriler geliştirilmektedir.
The article aims to examine the provisions of the 1951 Geneva Convention Relating to the Status of Refugees regarding the definition of a refugee, the prohibition of refoulement, and the cessation of refugee status. With regard to the definition of a refugee, after outlining the elements set forth in the Convention, the adequacy of the definition contained in the Convention and The 1967 Protocol Relating to the Status of Refugees (the 1967 Protocol) is discussed; the relationship between the statuses outlined in The Law on Foreigners and International Protection (YUKK) and this definition is examined. With regard to the principle of non-refoulement, following an analysis of the relevant provision in the Convention, the principle's status under customary international law—and its evolving status as a norm increasingly approaching jus cogens—is assessed. The relationship between the prohibition of refoulement and the prohibition of torture and the right to life is discussed in terms of its transformation into an obligation erga omnes. The provisions on non-refoulement in YUKK, their relationship with the concept of a safe third country, and the provisions regarding the deportation of persons under temporary protection are examined. With regard to the cessation of refugee status, the grounds for cessation set out in the Convention are examined. The provisions on voluntary return, the provisions on the continuation of protection, and the impact of the provisions on cessation and revocation in the YUKK on refugee, conditional refugee and subsidiary protection statuses are assessed. In the conclusion, taking into account the Convention’s colonial origins and its Eurocentric design, recommendations are developed at both the international and national levels regarding the definition of a refugee, the prohibition of refoulement and the cessation of status, within the context of Turkey’s geographical limitations, the application of temporary protection and EU cooperation mechanisms.