Smoking Prevalence, Patterns, and Associated Factors Among Medical Students: A Cross-Sectional Study

Amaç: Bu çalışmanın amacı, tıp fakültesi öğrencileri arasında geleneksel sigara ve elektronik sigara kullanım yaygınlığını belirlemek, ilişkili sosyodemografik ve çevresel faktörleri ortaya koymak ve hedefe yönelik tütün kontrol stratejilerine rehberlik etmek amacıyla kümeleme analizi kullanarak farklı içici profillerini tanımlamaktır.

Yöntem: Ocak–Mart 2025 tarihleri arasında tıp fakültesinde halen öğrenim gören 333 tıp öğrencisi ile kesitsel bir çevrim içi anket çalışması yürütülmüştür. Anket; demografik özellikler, sigara kullanım davranışları, aile ve sosyal çevre etkileri, tütün ürünlerine yönelik tutumlar ve sigarayı bırakmaya ilişkin algılanan engellere yönelik soruları içermiştir. Sigara içme durumu Dünya Sağlık Örgütü kriterlerine göre sınıflandırılmıştır. Gruplar arası karşılaştırmalarda tanımlayıcı istatistikler, Ki-kare testi ve Kruskal–Wallis H testi kullanılmıştır. Benzer özelliklere sahip bireyleri tanımlamak amacıyla, veriler z-skor standardizasyonu sonrası, tüm örneklem ve mevcut sigara içenler alt grubunda (n=95) K-ortalamalar kümeleme analizi uygulanmıştır.

Bulgular: Mevcut sigara içme yaygınlığı %28,5 olup, sınıf düzeyi arttıkça sigara içme oranlarında anlamlı bir artış saptanmıştır (p<0,001). Sigara içme durumu, sigara içen arkadaş varlığı (%90,5’e karşı %50,7; p<0,001) ve ailede sigara öyküsü (%73,7’ye karşı %56,9; p=0,004) ile anlamlı olarak ilişkili bulunmuştur. Öğrencilerin %23,5’i elektronik sigara kullanırken, %2,1’i her iki ürünü birlikte kullandığını bildirmiştir. Sigara içen öğrenciler üzerinde yapılan kümeleme analizinde üç farklı profil tanımlanmıştır: (1) düşük tüketimli, çoğunluğu kadın ve bırakma motivasyonu yüksek grup; (2) orta–yüksek tüketimli, çoğunluğu erkek ve stresin bırakma sürecinde önemli bir engel olduğu grup; (3) çok yüksek tüketim ve düşük bırakma motivasyonu ile karakterize, küçük ve olası yüksek riskli bir alt grup. Kümeler; tüketim düzeyi, stres ve bırakma motivasyonu açısından anlamlı farklılıklar göstermiştir.

Sonuç: Sigara kullanımı tıp öğrencileri arasında yaygın ve heterojen bir davranış olup, sosyal çevre, akademik stres ve bireysel bırakma motivasyonundan güçlü biçimde etkilenmektedir. Farklı içici profillerinin belirlenmesi, tek tip önleme yaklaşımlarının sınırlı olduğunu göstermekte ve stres yönetimini ve kişiselleştirilmiş bırakma desteğini içeren, müfredata entegre, kümeye özgü tütün kontrol müdahalelerine duyulan gereksinimi ortaya koymaktadır.