Fen Eğitiminde Veri Temelli Öğrenme: Gerçek Yaşam Verileriyle Bilimsel Akıl Yürütme ve Kanıta Dayalı Karar Verme


Göktaş O.

Yenilikçi Fen Eğitimi Araştırmaları ve Uygulamaları, Ahmet Turan Orhan, Editör, Özgür Yayınları, Gaziantep, ss.37-70, 2026

  • Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2026
  • Doi Numarası: 10.58830/ozgur.pub1542
  • Yayınevi: Özgür Yayınları
  • Basıldığı Şehir: Gaziantep
  • Sayfa Sayıları: ss.37-70
  • Editörler: Ahmet Turan Orhan, Editör
  • Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu bölüm, gerçek yaşam verileriyle çalışmanın fen eğitiminde bilimsel akıl

yürütme ve kanıta dayalı karar vermeyi nasıl destekleyebileceğini kuramsal

ve uygulamaya dönük bir çerçevede ele almaktadır. Veri temelli öğrenme,

öğrencilerin bir araştırma sorusuyla ilişkili verileri seçtiği, topladığı, düzenlediği,

görselleştirdiği ve yorumladığı; veri kalitesini, belirsizliği ve sınırlılıkları

değerlendirerek bilimsel bir açıklama ya da gerekçeli bir karar geliştirdiği

bir süreç olarak tanımlanmaktadır. İlk olarak veri, bilimsel veri, kanıt, veri

okuryazarlığı ve bilimsel veri okuryazarlığı arasındaki ilişkiler açıklanmakta;

ardından örüntü belirleme, çıkarım yapma, iddia–kanıt–gerekçe ilişkisi ve veri

kalitesi tartışılmaktadır. Kanıta dayalı karar verme; seçeneklerin, ölçütlerin,

paydaşların, değerlerin ve ödünleşimlerin sosyobilimsel konular bağlamında

birlikte değerlendirilmesi üzerinden incelenmektedir. Birincil, ikincil ve açık

veri kaynaklarının dijital sensörler, elektronik tablolar, görselleştirme araçları,

simülasyonlar ve üretken yapay zekâ ile kullanımı ele alınmaktadır. Uygulama

örnekleri; aylık iklim örüntüleri ve uzun dönemli ortalamalar, ulusal biyolojik

çeşitlilik envanteri ve öğrenci gözlemleri, elektrikli araç şarj verileri ve yapay zekâ

tarafından üretilen bilimsel açıklamaların değerlendirilmesine odaklanmaktadır.

Bölüm, veri temelli öğrenmenin değerinin dijital araç kullanımından çok,

öğrencilerin veriyi seçme, niteliğini değerlendirme, kanıtı iddiayla ilişkilendirme,

belirsizliği açıklama ve sonuçlarını gerekçelendirme sorumluluğuna dayandığını

savunmaktadır.