Fen Eğitiminde Veri Temelli Öğrenme: Gerçek Yaşam Verileriyle Bilimsel Akıl Yürütme ve Kanıta Dayalı Karar Verme
Yenilikçi Fen Eğitimi Araştırmaları ve Uygulamaları, Ahmet Turan Orhan, Editör, Özgür Yayınları, Gaziantep, ss.37-70, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.58830/ozgur.pub1542
- Yayınevi: Özgür Yayınları
- Basıldığı Şehir: Gaziantep
- Sayfa Sayıları: ss.37-70
- Editörler: Ahmet Turan Orhan, Editör
- Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu bölüm, gerçek yaşam verileriyle çalışmanın fen eğitiminde bilimsel akıl
yürütme ve kanıta dayalı karar vermeyi nasıl destekleyebileceğini kuramsal
ve uygulamaya dönük bir çerçevede ele almaktadır. Veri temelli öğrenme,
öğrencilerin bir araştırma sorusuyla ilişkili verileri seçtiği, topladığı, düzenlediği,
görselleştirdiği ve yorumladığı; veri kalitesini, belirsizliği ve sınırlılıkları
değerlendirerek bilimsel bir açıklama ya da gerekçeli bir karar geliştirdiği
bir süreç olarak tanımlanmaktadır. İlk olarak veri, bilimsel veri, kanıt, veri
okuryazarlığı ve bilimsel veri okuryazarlığı arasındaki ilişkiler açıklanmakta;
ardından örüntü belirleme, çıkarım yapma, iddia–kanıt–gerekçe ilişkisi ve veri
kalitesi tartışılmaktadır. Kanıta dayalı karar verme; seçeneklerin, ölçütlerin,
paydaşların, değerlerin ve ödünleşimlerin sosyobilimsel konular bağlamında
birlikte değerlendirilmesi üzerinden incelenmektedir. Birincil, ikincil ve açık
veri kaynaklarının dijital sensörler, elektronik tablolar, görselleştirme araçları,
simülasyonlar ve üretken yapay zekâ ile kullanımı ele alınmaktadır. Uygulama
örnekleri; aylık iklim örüntüleri ve uzun dönemli ortalamalar, ulusal biyolojik
çeşitlilik envanteri ve öğrenci gözlemleri, elektrikli araç şarj verileri ve yapay zekâ
tarafından üretilen bilimsel açıklamaların değerlendirilmesine odaklanmaktadır.
Bölüm, veri temelli öğrenmenin değerinin dijital araç kullanımından çok,
öğrencilerin veriyi seçme, niteliğini değerlendirme, kanıtı iddiayla ilişkilendirme,
belirsizliği açıklama ve sonuçlarını gerekçelendirme sorumluluğuna dayandığını
savunmaktadır.