Dede Korkut hikâyeleri Türk dünyasının İslâmiyet’i bireysel ve toplumsal hayatına aktarmasında bir kilometre taşıdır. Erdemli bir yaşamın temel gereklerini çeşitli olay örgüleriyle anlatan Dede Korkut hem kendi çağının insanları hem de sonraki nesillerin nezdinde bir hikâye anlatıcısı olmanın ötesine geçmiştir. Zira o, hikmetli sözleri ve davranışlarıyla, Türk toplumunun özellikle zorlu düşmanlarla sınandığı dönemlerde insanlara ışık tutmuş bir bilgedir. Hayatın görünür şartları zamanla değişmiş olsa da onun vurguladığı değerlerin her çağda önemini sürdürdüğü düşüncesinden hareketle kaleme alınan bu makalede Dede Korkut hikâyelerinin Kur’an-ı Kerim’e doğrudan veya dolaylı telmihte bulunan anlatımları tahlil edilmeye çalışılmıştır. Dede Korkut hikâyelerinin ve Kur’an-ı Kerim’in eşzamanlı okunmasıyla, söz konusu hikâyelerde öne çıkarılan yaşam algısındaki temel unsurların ilahî vahiy kaynaklı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu etkilenmenin Türk Dünyasının İslâmiyetle kesişme noktalarından birisi olduğu düşünülmektedir. Makalede ilk olarak, Türklerin, kadim kültürlerinde bulunmakla birlikte İslâmiyet’in kabulü ile sistematik hale getirdikleri değerler manzumesi tesbit edilmiştir. Ardından bu değerlerin yer aldığı ayetler ile Dede Korkut hikâyelerinde bunlardan ilham aldığı düşünülen anlatımlar arasında örneklemler üzerinden bağlantılar kurulmuştur. Makalenin hedefi Dede Korkut hikâyelerinde geçen İslâm algısının çerçevesinin çizilmesi ve İslâmiyetin, Türklerin düşünce ve davranışlarında kayda değer bir yer işgal etmediği şeklindeki iddiaların geçersizliğinin ortaya konmasıdır. Makale aşkın hakikatler bütünü olan Kur’an vahyinin somut hayata nasıl yansıtıldığını hikâyelerde anlatılan olaylar örnekleminde göstermesi nedeniyle tefsir ilmi açısından önemlidir.
The Dede Korkut stories represent a milestone in the Turkic world in the transmission of Islam to individual and social life. Dede Korkut, who portrayed the fundamental requirements of a virtuous life through various storylines, transcended mere storytelling in the eyes of both his contemporaries and subsequent generations. For he was a sage whose wise words and actions illuminated the path for Turkish society, particularly during periods when it was tested by formidable enemies. Written with the belief that while the visible conditions of life may have changed over time, the values he emphasized have remained important in every age, this article attempts to analyze the narratives in the Dede Korkut stories that directly or indirectly allude to the Holy Quran. By simultaneously reading the Dede Korkut stories and the Quran, it was concluded that the fundamental elements in the perception of life highlighted in these stories stem from divine revelation. This influence is believed to be one of the points where the Turkic World intersected with Islam. The article first identifies the set of values that the Turks, while present in their ancient culture, systematized with the adoption of Islam. Then, various connections are established through examples between the verses embodying these values and the narratives believed to have been inspired by them. The article's goal is to outline the perception of Islam in the Dede Korkut stories and to demonstrate the invalidity of claims that Islam did not occupy a significant place in the thought and behavior of the Turks. The article is important for the study of exegesis because it demonstrates how the Quranic revelation, considered transcendent truths, is reflected in concrete life through the examples of events depicted in the stories.
