Algılanan Stres ile Duygusal Yeme Davranışı Arasındaki İlişkide Bilişsel Esnekliğin Aracı Rolü
22. Ulusal Psikoloji Kongresi, Bursa, Türkiye, 3 - 05 Ekim 2025, ss.394, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Bursa
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.394
- Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Giriş ve Amaç: DSM-5’te resmi bir tanımı bulunmamasına rağmen duygusal yeme davranışı, bireylerin
fiziksel ve psikolojik sağlığını önemli ölçüde olumsuz etkilemektedir. Duygusal yemenin önemli bir
tetikleyicisi olan stres ise, birçok psikolojik ve fizyolojik problemin ortaya çıkmasına sebep olmakta ve
algılanan stresin şiddetine ve süresine bağlı olarak bireyin bilişsel düşünme süreci ve duygusal durumu
da olumsuz şekilde etkilenmektedir. Bununla birlikte bireyler, durumlara yönelik göstermiş olduğu
bilişsel esneklik ile değişen çevre koşullarında bilişlerini değiştirebilme ve çevresel faktörlere uyum
sağlayabilme becerisine sahiptirler. Bu bağlamda bu çalışma, algılanan stres ile duygusal yeme davranışı
arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracı rolünü incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Etik kuruldan izin alındıktan sonra kartopu yöntemiyle katılımcılara çalışmanın amaçları
doğrultusunda hazırlanan Demografik Bilgi Formu, Duygular ve Strese Dayalı Yeme ve Değerlendirme
Ölçeği, Algılanan Stres Ölçeği ve Bilişsel Esneklik Envanteri doldurtulmuştur. Çalışmanın örneklemini,
yaşları 18 ile 40 arasında değişen toplam 503 katılımcı oluşturmaktadır ve katılımcıların 155’i erkek,
348’i kadındır. (Ort. = 23.01). Bulgular: Değişkenler arası ilişkiler Pearson Momentler Çarpımı
korelasyon analizi ile, aracılık analizleri ise SPSS PROCESS MACRO eklentisi ile yürütülmüş ve güven
aralıkları bootstrap yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırma bulgularına göre, algılanan stres (B = .16, SH
= .06, p<.01) ve bilişsel esneklik değişkeninin kontrol boyutu (B = .24, SH = .06, p <.001) duygusal
yeme davranışını yordamaktadır. Bilişsel esnekliğin alternatifler boyutu ise anlamsızdır. Algılanan stres
bilişsel esneklik değişkeninin kontrol boyutunu (B = .49, SH = .04, p <.001) pozitif yönde, alternatifler
boyutunu (B <.13, SH = .04, p <.01) ise negatif yönde yordamaktadır. Bilişsel esnekliğin kontrol boyutu,
algılanan stres ile duygusal yeme davranışı arasındaki ilişkide aracı rolü üstlenmektedir. (B = .12, SH =
.04, 95% CI [.05, .19]). Model, tüm değişkenlerin toplam etkisinin anlamlı olduğunu ortaya koymuştur
(F (3, 499) = 15.03, p <.001). Değişkenler, duygusal yeme davranışına ilişkin toplam varyansın %8’ini
açıklamaktadır. Tartışma ve Sonuç: Çalışmada algılanan stres, doğrudan ve bilişsel esneklik
değişkeninin kontrol boyutu aracılığıyla dolaylı olarak duygusal yeme davranışını yordamaktadır.
Alanyazında, işlevsel olmayan baş etme stratejilerine sahip bireylerin duygusal yeme davranışları
sergileme eğiliminde oldukları ortaya konmuştur. Ayrıca alan yazına göre strese yönelik boyun eğici
yaklaşımı benimseyen ve esnek düşünemeyen, mücadele etmeyen, sorunlar karşısında ne yapacağını
bilemeyen ve işlevsel baş etme kaynaklarını kullanamayanlar duygusal yeme davranışına
yönelmektedir. Bu durumda, araştırma bulgularının alan yazınla paralellik gösterdiği söylenebilir. Elde
edilen bulguların, strese yönelik bilişsel esnekliğin kazandırılmasına ve duygusal yeme davranışını
önlemeye yönelik psikolojik müdahale programlarının tasarlanmasına katkı sağlaması beklenmektedir.
Anahtar kelimeler: Duygusal yeme, algılanan stres ve bilişsel esneklik