TR83 Bölgesinde K-Means ve ARAS Yöntemiyle Kompost Tesisi Kuruluş Yeri Seçimi

Creative Commons License

Dündar S., Bircan H.

JOURNAL OF THE FACULTY OF ENGINEERING AND ARCHITECTURE OF GAZI UNIVERSITY, cilt.38, sa.4, ss.2607-2624, 2023 (SCI-Expanded, Scopus, TRDizin)

Özet

Tarım arazilerinde verimlilik, tartışma konusu olmaya devam ederken çevresel açıdan olumsuz etkilere neden olan hayvansal atıkların değerlendirilmesi modern çağın kaçınılmaz bir sorunudur. Hâlbuki binlerce besicilik işletmesinde oluşan bu atıklar, toprağın rehabilitasyonu amacıyla kompost üretimi için kullanılabilir niteliktedir. Bu şekilde, atıkların neden olduğu çevresel etkiler asgari düzeye çekilebilecek, ekim faaliyetinde bulunan çiftçiler daha yüksek verim alabilecek ve her durumda bu kaynaktan ekonomik getiri sağlanabilecektir. Bu gerekçelerle Samsun, Tokat, Çorum ve Amasya illerinde faaliyet gösteren 123.123 adet besicilik işletmesinden çıkan atıkların kompost olarak değerlendirilmesine yönelik uygun kuruluş yeri seçimi amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Tüm besicilik işletmelerinin coğrafi koordinatları belirlenerek bu işletmeler K-Means kümeleme yöntemi ile 18 küme kategorisine ayrılmıştır. Kompost üretimine yatırım yapmayı hedefleyen bir girişimcinin bu küme alternatiflerinden en uygun olanını seçmesine yardımcı olmak maksadıyla çok kriterli karar verme teknikleri arasında yer alan ARAS yöntemi kullanılmıştır. Kümeleme analizi için uygulanacak optimum 18 küme sayısı Elbow (Dirsek) ve f(K) Fonksiyon yöntemleri ile belirlenmiştir. Küme alternatiflerinin optimallik sıralamasından önce belirlenen 6 kriterin ve bu kriterlerin ağırlıklarının belirlenmesi için SWARA yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre TR83 Bölgesinde 18 küme alternatifi içerisinde hayvansal atıklardan kompost üretimi için en uygun üç lokasyonun Amasya ili Suluova ilçe merkezi, Tokat ili Merkez ilçesi ve Çorum Merkez ilçesine bağlı Kuşsaray köyü olduğu belirlenmiştir.

While productivity in agricultural lands continues to be the subject of discussion, the evaluation of animal wastes that cause negative environmental effects is an inevitable problem of the modern age. However, these wastes, which are generated from thousands of livestock enterprises, can be used for compost production for the rehabilitation of the soil. The environmental effects caused by these wastes will be minimized, the farmers engaged in planting activities will be able to get higher yields and economic returns will be provided in both respects. Depending on these reasons, this study is carried out to utilize the wastes generated from 123,123 livestock breeding enterprises operating in the provinces of Samsun, Tokat, Çorum and Amasya, for compost production. Geographical coordinates of all livestock enterprises were determined and these enterprises were divided into 18 cluster categories with K-Means clustering method. ARAS method, which is among the multi-criteria decision-making techniques, was used in order to choose the most available one among these cluster alternatives for an entrepreneur who aims to invest in compost production. The optimum number of 18 clusters to be applied for cluster analysis has been determined by Elbow and f(K) Function methods. SWARA method was used for determination of 6 criteria and the weights of these criteria before the optimality ranking of the cluster alternatives. According to the results obtained, it has been determined that the three most suitable locations for compost production from animal wastes in TR83 Region among 18 cluster alternatives are the Suluova district center of Amasya province, central district of Tokat province and Kuşsaray village of the Çorum center.