Akademide Yapay Zekâ ve Etik: Yükseköğretim Yönetişimi ve Kurumsal Politikalar Açısından Bir Değerlendirme
Sosyal Bilimlerde Güncel Konular ve Araştırmalar, Mehmet Mecek, Editör, Özgür Yayınları, Gaziantep, ss.1-24, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.58830/ozgur.pub1557
- Yayınevi: Özgür Yayınları
- Basıldığı Şehir: Gaziantep
- Sayfa Sayıları: ss.1-24
- Editörler: Mehmet Mecek, Editör
- Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu bölümde, yapay zekâ (YZ) araçlarının akademide yaygınlaşmasının doğurduğu etik sorunlar eğitim yönetimi perspektifinden ele alınmaktadır. YZ uygulamaları, araştırma planlamasından literatür taramasına, metin üretiminden dil düzenlemeye kadar akademik çalışmanın pek çok aşamasında zaman ve verimlilik açısından önemli olanaklar sunmaktadır. Bununla birlikte bu araçlar; akademik dürüstlük, intihal ve atıf güvenilirliği, bilgi geçerliliği, yazarlık ve sorumluluk gibi alanlarda yeni etik sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Bölümde bu sorunların yalnızca bireysel tercihlerle sınırlı olmadığı, yükseköğretim kurumlarının yönetişim, politika ve örgütsel kapasite sorunu olarak ele alınması gerektiği savunulmaktadır. Bu amaçla, eğitim yönetimi alanının yönetişim, örgütsel değişim, liderlik ve örgüt kültürü kavramlarından yararlanılarak YZ politikalarının ulusal, kurumsal ve birim düzeylerinde nasıl ele alınabileceği tartışılmaktadır. Bu çerçevede UNESCO, OECD ve Avrupa Komisyonu’nun politika belgeleri ile YÖK’ün 2024 yılında yayımladığı etik rehber ve çeşitli üniversitelerin düzenlemeleri incelenmektedir. İnceleme, Türkiye’de YZ kullanımına ilişkin yol gösterici adımlar atılmış olmakla birlikte kurumlar arasında standart ve bağlayıcı bir uygulamanın henüz oluşmadığını göstermektedir. Ayrıca intihal, uydurma kaynak üretimi ve yazarlık sorumluluğu gibi bireysel düzeydeki etik risklerin açık kurallar, beyan yükümlülükleri ve kurumsal destek mekanizmalarıyla nasıl yönetilebileceği ele alınmaktadır. Bölüm; politika yapıcılar, üniversite üst yönetimi, enstitü ve birim yöneticileri ile akademisyen ve öğrenciler düzeyinde öneriler sunarak sona ermektedir. Akademik yazının yalnızca metinsel bir çıktı değil, aynı zamanda düşünsel bir emek ürünü olduğu göz önünde bulundurularak, teknolojik olanaklardan yararlanırken bilimsel üretimin etik temellerini koruyan bir yönetişim anlayışının gerekliliği vurgulanmaktadır.