Memlûk Kaynaklarında Türk Dilinden Geçen Kelimelerde Meydana Gelen Anlam ve Yazı Değişiklikleri
Avrasya Terim Dergisi, cilt.14, sa.1, ss.41-55, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 14 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.31451/ejatd.1813124
- Dergi Adı: Avrasya Terim Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.41-55
- Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, Memlûk dönemi Arapça kaynaklarındaki Türkçe alıntı kelimelerin anlamsal ve yazımsal dönüşümlerini incelemektedir. Emir Bedreddin Bektaş’ın Tarihü’l-Fahiri adlı eserinden derlenen kelimeler bir veri setine dayanan araştırma, 1260 Ayn Calut zaferi sonrası yoğunlaşan Türk-Arap etkileşimini temel alır. İnceleme sonucunda, kelimelerin çoğunun özgün anlamını koruduğu ancak atabek, sancak ve tablakhane gibi askerî-idarî terimlerde yerelleşmeye bağlı anlam kaymalarının yaşandığı tespit edilmiştir. Yazımsal açıdan ise Türkçe kelimelerin Arapça fonetiğine uyarlanması sürecinde; harf değişimleri (te/tı dönüşümü gibi), ses düşmeleri, dişilik eki eklenmesi ve kelimelerin Arapça çoğul kalıplarına sokulması gibi yapısal değişiklikler saptanmıştır. Sonuç olarak bu değişimlerin, kültürel temasın doğal bir neticesi olduğu ve Türkçe unsurların Arapça dil bünyesine ses, yazım ve anlam bakımından başarıyla bütünleştirildiği ortaya konmuştur.
This study examines the semantic and orthographic transformations of Turkish loanwords in Arabic sources during the Mamluk period. Based on a dataset compiled from Emir Badr al-Din Baktash’s Tarih al-Fahiri, the research focuses on the intensified Turko-Arabic interaction following the 1260 victory at Ain Jalut. The analysis reveals that while most words retained their original meanings, significant semantic shifts and localizations occurred in military and administrative terms such as atabeg, sanjak, and tablakhane. Orthographically, the study identifies structural adaptations to Arabic phonology, including letter substitutions (e.g., 'te' to 'ta'), elisions, the addition of feminine suffixes, and the application of Arabic plural patterns to Turkish roots. Ultimately, these changes are characterized as natural results of cultural contact, demonstrating the successful phonetic, orthographic, and semantic integration of Turkish elements into the Arabic linguistic structure.