ÖZEL HUKUK BAĞLAMINDA YEVGENİY B. PAŞUKANİS’İN META MÜBADELESİ TEORİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Creative Commons License

YÜCEKAYA B.

Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, sa.2, ss.309-351, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Sovyet hukuk kuramcısı Yevgeniy Bronislavoviç Paşukanis’in hukuk kuramını, özel hukuk mantığının temel unsurları bakımından analiz etmektedir. Paşukanis, hukuk kurallarının kaynağını meta mübadelesi ilişkilerinde görmekte ve hukuk biçimini meta biçiminin bir yansıması olarak ele almaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, özel hukuku kamu hukukundan ayıran ya da bu ayrımı anlamsız kılan unsurlar irdelenerek bu ayrımın temeline dair kapsamlı sorgulamalar yapılmış ve sözleşme özgürlüğünün bu ayrımdaki belirleyici rolü incelenmiştir. İkinci bölümde ise Paşukanis’in meta biçimi ile hukuk biçimi arasında kurduğu analojik ilişki detaylandırılmış; kapitalist toplumsal formasyonlarda metanın zorunlu olarak içinde barındırdığı fetiş karakterin hukuk fetişizmi şeklinde tezahür ettiğine dair polemik yapılmıştır. Çalışma boyunca Paşukanis’in meşhur sosyalist devlet sürecinde hukukun sönümleneceği iddiasına değil, doğrudan kapitalist üretim sürecindeki mübadele ilişkilerinde hukukun oynadığı role odaklanılmıştır. Sonuç olarak, Paşukanis’in teorisinin özel hukuk mantığını açıklamakta güçlü bir kavramsal çerçeve sunduğu, ancak kitabının adını koyduğu şekliyle genel bir hukuk teorisi yaratmakta ve hukukun tüm görünümlerini açıklamakta sınırlı kalabileceği değerlendirilmiştir. Tüm bunlara rağmen, çalışmada, kendisinin kuramının, hukuku anlamada ve açıklamakta öncüllerinin ve çağdaşlarının ilerisinde olduğu vurgulanmıştır.
This study analyzes the legal theory of Soviet legal theorist Yevgeniy Bronislavovich Pashukanis in the context of the fundamental elements of private law. Pashukanis views the source of legal rules as relations of commodity exchange and treats the form of law as a reflection of the form of commodities. The first section of the study examines the elements that distinguish private law from public law, or fail to do so, leading to serious questioning of the basis for this distinction and examining the decisive role of freedom of contract in this distinction. The second section details the analogical relationship Pashukanis establishes between commodity form and legal form; it argues that the fetish character inherent in commodities in capitalist social formations manifests itself as legal fetishism. Throughout the study, the focus is not on Pashukanis’ famous claim that law will wither away in the socialist state-building process, but rather on the role of law in exchange relations in the capitalist production process itself. In conclusion, it is assessed that Pashukanis’s theory offers a strong conceptual framework for explaining the logic of private law, but may be limited in creating a general theory of law and explaining all aspects of law, as the title of his book suggests. Nevertheless, the study emphasizes that his theory is ahead of his predecessors and contemporaries in understanding and explaining law.