Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevrim içi öğrenme akademik öz yeterlik algılarını yordayıcı değişkenlerin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLIHAN GEZ ÇİNPOLAT
Danışman: Erkan Yeşiltaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevrim içi öğrenme akademik öz yeterliklerini yordayan değişkenleri belirlemek ve çevrim içi akademik öz yeterliğe ilişkin katılımcı görüşlerini incelemektir. Karma araştırma yöntemi kullanılan araştırma, sıralı açıklayıcı karma yöntem desenine göre yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye genelindeki 10 farklı devlet üniversitesinden toplam 702 gönüllü sosyal bilgiler öğretmen adayı çalışmaya katılmıştır. Bu örneklemi belirlemek amacıyla öncelikle Türkiye'deki devlet üniversiteleri 2023 yılı YKS yerleştirme başarı sıralamalarına göre dört farklı gruba ayrılmıştır. Ardından, her gruptan evrenin genel yapısını temsil edecek şekilde üniversiteler küme rastgele örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Nitel boyutta ise maksimum çeşitlilik örneklemesiyle belirlenen 45 gönüllü öğretmen adayıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nicel verilerin toplanması amacıyla öncelikle araştırmacı tarafından "Çevrim İçi Öğrenme Akademik Öz Yeterlik Ölçeği" geliştirilmiştir. Bu ölçeğin yanı sıra çalışmada Yavuzalp ve Bahçıvan (2020) tarafından Türkçeye uyarlanan "Çevrim İçi Öğrenme Öz Yeterlik Ölçeği", İlhan ve Çetin'in (2013) Türkçeye uyarladığı "Çevrim İçi Öğrenmeye Yönelik Hazırbulunuşluk Ölçeği", Aşkar ve Mazman (2013) tarafından Türkçeye uyarlanan "Çevrim İçi Bilgi Arama Stratejileri Ölçeği" ve Avcı-Yücel ve Ergün'ün (2015) Türkçeye uyarladığı "Çevrim İçi Öğrenme Ortamlarında Bilgi Paylaşma Davranışı Ölçeği" kullanılmıştır. Nitel veriler ise araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla elde edilmiştir. Nicel veriler hiyerarşik çoklu regresyon analiziyle, nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırmanın nicel bulguları, çevrim içi öğrenme öz yeterliği, çevrim içi öğrenmeye yönelik hazırbulunuşluk ve çevrim içi öğrenme ortamlarında bilgi paylaşma davranışı değişkenlerinin, çevrim içi öğrenme akademik öz yeterliğinin anlamlı yordayıcıları olduğunu ortaya koymuştur. Buna karşın çevrim içi öğrenme ortamlarında bilgi arama stratejileri değişkeni diğer değişkenler eklenmeden anlamlı etkiye sahipken modelin sonraki aşamalarında anlamlılığını yitirmiştir. Nitel bulgular, öğretmen adaylarının çevrim içi öğrenme sürecinde planlama yapma, çaba gösterme ve karşılaşılan sorunlarla başa çıkma becerilerinin çok boyutlu olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle bireysel motivasyon, öz disiplin, zaman yönetimi, psikolojik hazırlık, dijital yeterlik, sosyal destek ve öz düzenleme becerilerinin çevrim içi akademik öz yeterliği şekillendirdiği belirlenmiştir. Ayrıca öğrenme ortamının fiziksel uygunluğu, teknik ekipmanlara erişim ve çevrim içi platformları etkili kullanabilme gibi faktörlerin de öğrenme sürecine etkili biçimde yansıdığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak çevrim içi akademik öz yeterliği etkileyen faktörler hem bireysel bilişsel hem de teknik, duyuşsal ve sosyal yeterliklerle ilişkili bulunmuştur. Bu da akademik öz yeterliğin çok boyutlu bir yapı olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu doğrultuda, öğretmen adaylarının çevrim içi ortamlarda başarılı olabilmeleri için teknik becerilerinin yanı sıra öz düzenleme, motivasyon ve sosyal destek gibi psikososyal kaynaklarının da geliştirilmesi gerektiği önerilmektedir.