Osmanlılarda istihbarat faaliyetleri (1300-1750)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEVLÜDE GÖKCEN DAŞ DARICI

Danışman: AHMET YÜKSEL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluş ve yükselişinin tarihlendiği Yeniçağda sürdürülen istihbarat faaliyetleri ele alınmıştır. Herhangi bir istihbarat servisi adı veya çatısı altında kurumsal bir temel üzerine oturmadan önce istihbaratın nasıl ve ne şekilde algılandığı, hangi yollarla elde edildiği ve ne şekilde değerlendirildiği araştırılmıştır. Osmanlı İmparatorluğunda 'Klasik Çağ' olarak tanımlanan ve çalışmanın ana temasını teşkil eden devirde, istihbaratın dayandığı temel kanallar tespit edilmeye ve bu kanallar üzerinden; 'kuruluş devri', 'imparatorluk devri' ve '17.yüzyıl' temel alınarak, istihbaratın gelişim süreci üç safha halinde incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca istifade edilen saha açısından istihbarat faaliyetlerinin; diplomatik sahada, askeri müdahaleler öncesi ve esnasında ve son olarak ülke içindeki meselelerin tespit edilmesi noktasında nasıl kullanıldığına; söz konusu faaliyetlerin işleyişi ve işlerliğine dair bir inceleme yapılmıştır. Çalışmaya temel olarak, Osmanlı arşiv malzemeleri, kronikler ve konu ile alakalı yerli ve yabancı araştırma-inceleme eserleri kaynaklık etmektedir. Çalışmanın temel amacı Osmanlı istihbaratı açısından bilinenlerin artmasına katkı sağlamaktır. Ayrıca Yeniçağ Osmanlı bürokrasisinin istihbaratı algılama ve anlamlandırmadaki temel dinamiklerini tespit etmek de çalışmanın amaçları arasındadır.