Refik Halit Karay'ın Gurbet Hikâyeleri adlı eseri üzerinde sözdizimi incelemesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLAL DOĞAN
Danışman: Özkan Aydoğdu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Refik Halit Karay'ın Gurbet Hikayesi Adlı Eseri Üzerinde Sözdizimi İncelemesi adı altında yaptığımız bu çalışma adı geçen eserde yer alan 17 hikayenin cümle tahlillerinden oluşur. Dil, insanlar arasında bir anlaşma vasıtası olan, insan topluluklarına millet vasfı kazandıran en temel araçlardan biridir. Milletin bekası ve millî kimliğin muhafazası, dil zırhı içinde gizlidir. Bu zırhın zarar görmesi, milli kimliğin zarar görmesi demektir. Bu sebeple üzerine durulması, huşu içinde incelenmesi, hak ettiği değerin verilmesi milli, vicdani bir görevdir. Bu görevi yerine getirmeye kendini adamış insanların çalışmalarının ışığı altında bu milli göreve nacizane de olsa katkı sağlamak milli bir sorumluluktur. Bu sorumluluk bizde, dilimizin ortaya çıkışından günümüze dek sağlam kurallar üzerine oturmuş olan sözdizimi özelliğini Türkiye Türkçesinde en iyi şekilde kullanan yazarlarımızdan biri olan Refik Halit Karay'ın, Gurbet Hikayeleri adlı eserini inceleme isteği oluşturdu. Çalışmamız, Milli Edebiyat'ın önemli sîmalarından olan Refik Halit Karay'ın sürgün hayatı döneminde ve sürgün dönüşü İstanbul'a geldikten sonra kaleme aldığı 'Gurbet Hikâyeleri' başlığı altındaki toplam 17 hikâyenin sözdizimi özellikleri yönünden tahlilinden oluşmaktadır. 'Sade Lisan' anlayışıyla kaleme alınan hikâyelerde Türkçenin sözdizimi zenginliğinin gözler önüne serildiği görülmektedir. Çalışmamızda, incelediğimiz eserde yer alan cümlelerdeki kelime gruplarının yapısı ve özellikleri, cümle içerisindeki görevleri; cümle tahlilleri, cümle çeşitleri gösterilmiştir. Türkiye Türkçesi Dilbilgisi ve Sözdizimi alanında çalışmalar yapmış Türkologların sözdizimi ile ilgili tespitleri, sözdizimi ile ilgili ihtilaflı konular ve bununla ilgili savunulan görüşlere de çalışmamızda yer verme ihtiyacı hissettik. İhtilaflı konularda Türkologların ortak noktada buluştukları görüşlerini esas aldık. Kelime gruplarının tasnifinde Leyla Karahan'ın Türkçede Söz Dizimi adlı eserini esas almakla birlikte diğer Türkologların görüşlerine de bağlı kaldık. İncelediğimiz eserde kelime gruplarının tamamı gösterdik; cümle tahlilleri ve cümle çeşitlerini incelerken tekrara düşmemek için sınırlı sayıda örnek cümlelerden faydalandık. Tezimizin sonuç bölümünde yazarın hikayelerde kullandığı kelime gruplarının ve cümlelerin sayısal verileri ve buna bağlı olarak yaptığımız değerlendirmelere yer verdik. Çalışmamızı yaparken faydalandığımız bilimsel eserlerin bibliyografyası son bölümde verilmiştir. Tahlil ettiğimiz eserde dönemin sosyolojik, kültürel, siyasi yapısının eserin içeriğine etki ettiğini; bunu yazarın, dönemin şartları göz önünde bulundurulduğunda, cümlelerin kuruluşu, kelime gruplarının kusursuz kullanılışı ile Türk diline hak ettiği değeri vererek milli bir şuur içinde ele aldığı dikkat çekmektedir. Anahtar Kelimeler: Dilbilgisi, Sözdizimi, Kelime Grubu, Cümle, Refik Halit Karay, Gurbet Hikayeleri.