Osmanlı'dan cumhuriyet'e ekonomik kalkınmada pamuk (1908-1938)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE NİL CANKURTARAN
Danışman: Ayşe Yanardağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Geçiminin çoğunu tarımdan sağlayan Osmanlı Devleti pamuk tarımının gelişimiyle yakından ilgilenmiştir. Çünkü pamuğun da diğer bitkilerde olduğu gibi doğası gereği elverişli topraklara ihtiyacı vardır. Böyle bir imkânı bulunan ve pamuk yetiştirmek için verimli topraklara sahip olan Osmanlı Devleti bu durumdan faydalanmak istemiştir. Fakat sadece verimli toprakları bulunması yeterli değildir. Pamuk, sanayisi olan bir bitkidir ve üretiminden istenilen faydanın sağlanması için sanayisinin de üretimi kadar gelişmiş olması gerekir. Ancak Osmanlı Devleti ve devamında Cumhuriyet'in ilk yıllarında ne yazık ki böyle bir sanayileşme söz konusu değildi. Buna rağmen ekonomik kalkınma bağlamında pamuk tarımı için atılan adımlar önemlidir. Başlangıçta Osmanlı'da ilkel yöntemlerle sürdürülen pamuk tarımı zamanla özellikle son döneme doğru modernleşme ekseninde kendini geliştirmiştir. Cumhuriyet Dönemi'nde bu durumun daha sistematik bir hale geldiği gözlemlenebilir. Zaman zaman pamuk tarımını geliştirmek için yabancı ülkelerden yardım alındığı da olmuştur. Hazırlanmış olan "Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Ekonomik Kalkınmada Pamuk (1908-1938)" isimli bu tezde ziraatın, özel anlamda da pamuk tarımının Osmanlı'dan Cumhuriyet'e olan yolculuğu, tezin konusu olan ekonomik kalkınma ekseninde ele alınmıştır. Toplam üç bölümden oluşan tezin birinci bölümünde başlangıçtan 20.yüzyıla kadar dünyada ve Osmanlı'da pamuğun tarihsel gelişimi genel olarak ele alınmıştır. Bölüm pamuğun tarihsel gelişimi, Osmanlı'ya giriş serüveni, öneminin anlaşılmaya başlanması gibi konuları incelemiştir. Bu bölümde daha çok telif eserler kullanılmış, zaman zaman Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivleri'nden belgelere de yer verilmiştir. İkinci bölüm İttihat ve Terakki döneminden Kurtuluş Savaşı sonuna kadar tarım ve pamuk konusuyla ilgilidir. Bu kapsamda İttihat Terakki'nin tarım ve pamuk politikası yanında Birinci Dünya Savaşı yıllarında pamuk üretimine, tarım eğitimine, Fransızlar'ın Adana'yı işgali sırasında pamuk konusuna, Kurtuluş Savaşı sırasında Meclis'te pamuk ile ilgili tartışmalara ve işgalden kurtarılan bölgelerde tarımı ve pamuğu yeniden kalkındırma işlemlerine değinilmiştir. Bu bölümde telif eserlerin yanında; Meclis-i Mebusan ve TBMM Zabıt Cerideleri'nden, dönemin gazete ve dergilerinden yararlanılmıştır. Üçüncü ve son bölüm ise Cumhuriyet Dönemi tarım ve pamuk konusuna ayrılmıştır. Cumhuriyet'in ilanından 1938 dönemine kadar olan bu bölümde toplanan pamuk kongrelerinden, 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın tarıma ve pamuğa olan etkisinden ve Atatürk Dönemi tarım ve pamuk politikalarından bahsedilmiştir. Bölüm için, toplanan kongrenin zabıtlarından, yine telif eserlerden, özellikle Atatürk Dönemi pamuk politikaları bölümünde ise Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'ndan yararlanılmıştır.