Süt tozu numunelerinden ağır metal ekstraksiyonu için derin ötektik çözücülerin kullanılabilirliği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ANALİTİK KİMYA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYLİN KURT

Danışman: Esra Bağda

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Derin ötektik çözücüler (DEÇ) son yıllarda analitik kimyada oldukça yaygın kullanılan yeni çözücü sistemleridir. Derin ötektik çözücüler, iyonik sıvılara alternatif çözücülerdir ve iyonik sıvıların analogları olarak değerlendirilirler. Ötektik çözücüler oda sıcaklığında, iyonik sıvılar gibi sıvı halde bulunurlar. Diğer çözücülerle (asitler, bazlar ve organikler gibi) karşılaştırıldıkları zaman, düşük buhar basınçları ve ucuz maliyetleri gibi önemli avantajları vardır. DEÇ'ler teknolojinin birçok alanında kullanılmalarına rağmen, analitik kimya alanında kullanımları oldukça yenidir. Birçok organik ve inorganik türün ekstraksiyonu, DEÇ'lerle mümkündür. Önerilen projede, süt tozu numunelerinde ağır metal tayini için DEÇ'lerin ekstraksiyon solventi olarak kullanırlıkları araştırılmıştır. Kolin klorür bazlı 5 farklı derin ötektik çözelti hazırlanmıştır ve bu çözeltilerin süt tozu numunesinden Zn ekstraksiyonu için uygunluğu araştırılmıştır. En yüksek verim ve en kolay hazırlanabilme kriterleri göz önünde bulundurularak hazırlanan çözeltilerden okzalik asit ile hazırlanan DEÇ ile çalışmalara devam edilmiştir. Ekstraksiyona etki eden çözücü miktarı, örnek kütlesi, süre, ortam sıcaklığı gibi parametreler optimize edilerek tekrarlanırlığı yüksek sonuçlar elde edilmeye çalışılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, DEÇ'ler süt numunelerinden Zn elementini kantitatif olarak çekebilmektedir. Optimum koşullar altın da yöntem Zn, Cd, Mn, Pb, Sr ve Ni için uygulanmış, kalibrasyon doğrusu, gözlenebilme ve tayin sınırı, tekrarlanırlık gibi analitik parametreler hesaplanmıştır. Zn için gözlenebilme sınırı 4,2 µg/L, tayin sınırı 14,1 µg/L; Cd için gözlenebilme sınırı 0,7 µg/L, tayin sınırı 2,2 µg/L; Mn için gözlenebilme sınırı 7,8 µg/L, tayin sınırı 26,0 µg/L; Pb için gözlenebilme sınırı 15,8 µg/L, tayin sınırı 52,5 µg/L; Sr için gözlenebilme sınırı 9,5 µg/L, tayin sınırı 32,1 µg/L ve Ni için gözlenebilme sınırı 15,3 µg/L, tayin sınırı 51,2 µg/L olarak bulunmuştur. Yöntem, piyasadan satın alınan çeşitli süt tozu ve bebek maması gibi numunelere uygulanmış ve optimum deneysel koşullar altında numunelerdeki Zn, Cd, Mn, Pb, Sr ve Ni miktarları belirlenmiştir. Gerçek örneklerde kantitatif geri kazanım oranları elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: ICP OES, derin ötektik çözücü, çinko, süt tozu