Divriği kalesi kazısı boyalı kazıma teknikli özel bir grup: Motif ve kompozisyona göre değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA YAPRAK ORHAN
Danışman: Meryem Acara Eser
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tezin konusunu, Divriği Kalesi kazısında 2007-2018 yılları arasında ele geçen bir grup sırlı seramik oluşturmaktadır. Divriği; Sivas'ın güneydoğusunda, Doğu Anadolu bölgesinin Yukarı Fırat bölümünde İç Anadolu sınırına yakın kesiminde, Fırat nehrinin kollarından biri olan Çaltı ırmağı ile birleşen derenin vadi tabanında ve yamaçlarında yer alır. Tarihi kaynaklar ve arkeolojik veriler ile Bizans döneminden itibaren yerleşim alanı olan kalede Selçuklu, Beylikler (Mengücekoğulları'nın Divriği kolunun başkenti), Memluk ve Osmanlıların hakim olduğu bilinmektedir. Tespit edilen kültür varlıkları, özellikle Türk hâkimiyetinde olduğu yüzyıllarda yoğunlaşmaktadır. Tezin konusunu oluşturan sırlı seramikler, 12- 14. yüzyıllar arasında Türk dönemi seramiklerinde yoğun olarak kullanılan ve Anadolu'da birçok kazı alanında tespit edilen boyalı kazıma tekniği ile bezenmiştir. Ancak, ince cidarlı olması, hamur, sır kalitesi ve üslup özellikleri ile farklılık göstermektedirler. Katalogda tanıtılan 221 parça seramikten 41'i ağız, 21'i kaidedir. Çoğu gövde parçası olan seramikler kâse, tabak ve testi (?) formundaki kaplara aittir. Kalede; Sultan Kapısı, Mağara Bölgesi, Bayrak Bölgesi, Sur Dibi, Sarnıç Bölgesi ve Ana Kapı'da ele geçen seramiklerin yoğun olarak bulunduğu yer ise Sultan Kapısı'dır. Tezde incelenen, farklı özelliklere sahip bu özel grup, motif ve kompozisyona göre gruplandırılarak detaylı tanıtılmış, Anadolu ve Anadolu dışındaki benzerleri ile karşılaştırılarak değerlendirilmiş ve tarihlendirme önerisi yapılmıştır. Özellikle, Mısır ve Suriye bölgesindeki Memlûk seramik ve maden örnekleri ile motif, kompozisyon ve üslup benzerlikleri tespit edilen seramiklerin, Anadolu'daki benzerlerine Kemah, Harput, Malatya ve Hasankeyf'te rastlanmıştır. Söz konusu seramikler ticaret veya hediye yolu ile Anadolu'ya gelmiş olabileceği gibi sipariş üzerine Anadolu'da üretilmiş de olabilir. Divriği Kalesi'nde henüz kazılmamış alanların bulunması ve belki de diğer yerleşimlerden yayınlanmamış olası örneklerin varlığı göz önüne alındığında, üretim yeri konusunda daha kesin bilgilere ancak Anadolu örneklerinin çoğalması ile varılabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Divriği Kalesi, Seramik, Boyalı Kazıma, Orta Çağ, Türk-İslam, Memlûk