Bipolar bozukluk hastalarında zihin gezinmesi, dürtüsellik, duygu düzenleme ve bilişsel işlevler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE ŞULE YILDIRIM SORKULU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yavuz Yılmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, bipolar bozukluk tanılı hastalarda zihin gezinmesi, dürtüsellik, duygu düzenleme becerileri ve bilişsel işlevlerin remisyon döneminde nasıl etkilendiğini incelemek amaçlanmıştır. Özellikle, ataklar arası dönemde dahi hastaların söz konusu alanlarda sağlıklı bireylerden farklılık gösterip göstermediği ve kalıntı duygudurum belirtilerinin bu süreçlerle ilişkisi araştırılmıştır. Yöntem: Çalışmaya DSM-5 ölçütlerini karşılayan, remisyon döneminde olduğu kabul edilen 51 bipolar bozukluk tanısı konulmuş hasta dahil edilmiştir. Remisyon, Young Mani Derecelendirme Ölçeği ve Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği puanlarının eşik değerlerin altında olmasıyla tanımlanmıştır. Kontrol grubu olarak yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi açısından eşleştirilmiş 51 sağlıklı gönüllü seçilmiştir. Katılımcılara zihin gezinmesi, dürtüsellik ve duygu düzenleme ile ilgili ölçekler uygulanmış; bilişsel işlevleri değerlendirmek üzere dikkat, bellek ve yürütücü işlevleri ölçen nöropsikolojik test bataryası kullanılmıştır. Hasta grubunda ek olarak, kalıntı semptomların düzeyi psikometrik ölçeklerle değerlendirilmiştir. Veriler istatistiksel olarak analiz edilerek iki grup karşılaştırılmış, hasta grubunda klinik değişkenler arası ilişkiler incelenmiştir. Bulgular: Remisyondaki bipolar tanılı hastalar, kontrol grubuna kıyasla belirgin farklılıklar göstermiştir. Hasta grubunda dürtüsellik düzeyleri anlamlı derecede yüksek ve zihin gezinmesi puanları artmış bulunmuştur. Duygu düzenleme becerileri de gruplar arasında farklıdır; bipolar tanılı hastalar olumsuz duyguları bastırma stratejisini daha sık, yeniden çerçeveleme gibi uyumlu stratejileri daha az kullanmıştır. Nöropsikolojik testler, hasta grubunun yürütücü işlevler, dikkat ve bellek alanlarında daha düşük performans sergilediğini göstermiştir. Özellikle Stroop 3 düzeltmeleri, Stroop 4 düzeltmeleri ve Stroop 5 düzeltmeleri hasta grubunda kontrol grubuna kıyasla daha yüksektir. İz sürme testinde de hasta grubunun daha yavaş ve hataya yatkın olduğu görülmüştür. Ayrıca IQ puanları açısından gruplar arasında anlamlı fark vardır. Hasta grubunda kalıntı depresif belirtiler ile bazı değişkenler arasında korelasyonlar saptanmış; kalıntı depresif belirtileri yüksek olan hastaların duygu düzenleme güçlüğü puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, manik-depresif kalıntı belirtileri olan katılımcıların da hem dürtüsellik hem de duygu düzenleme güçlüğü puanlarının anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür. Sonuç: Bu çalışma, bipolar bozukluk tanılı hastaların remisyon döneminde dahi dürtüsellik, zihin gezinmesi, duygu düzenleme güçlüğü ve bilişsel işlev bozuklukları yaşayabildiğini göstermektedir. Hastalığın akut dönemlerinde ortaya çıkan bu bozulmaların bir kısmının remisyon döneminde de sürmesi, bipolar bozukluğun yalnızca epizodik değil, süreğen izler bırakan bir doğaya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, çalışmamızda depresif ve manik-depresif kalıntı belirtilerinin duygu düzenleme güçlükleriyle ilişkili olduğu saptanmıştır. Çalışma remisyon kavramının göreceli olduğunu vurgulayarak klinisyenlerin tedavi planlarında yürütücü işlevler, dürtüsellik, duygu düzenleme, zihin gezinmesi gibi alanlara odaklanmalarının gerekliliğini ön plana çıkarmıştır.