Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Böl., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ayşe Mine AKAR
Danışman: Yüksel Göztepe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hicrî yedinci yüzyılın ikinci çeyreğinde bugünkü Kazakistan sınırları içerisinde kalan tarihî Cend şehrinde doğan Müeyyed Cendî, İbnü'l-Arabî'nin Fusûsu'l-hikem adlı önemli eserinin ilk şârihidir. Hayatını Anadolu ve İran'da geçirmiş, tasavvufî eğitimini Sadreddîn Konevî'den tamamlamış ve hem metafizik hem de ahlâka dâir önemli eserler telif etmiştir. Bu çalışmada müellifin hayatı ve eserleri kendi telifâtından yola çıkılarak belirlenmiş, ekberî geleneğe tesirleri ile varlık ve bilgi konusundaki temel problemlere yaklaşımı ele alınmıştır. Bu bağlamda birinci bölümde müellifin biyografisi ve eserleri doğru bir şekilde tespit edilmeye çalışılmış, eserlerinin yazma eser kütüphanelerindeki nüshaları incelenerek ayrıntılı bilgi verilmesi hedeflenmiştir. İkinci bölümde varlık konusuyla ilgili temel problemlere karşı Cendî'nin yaklaşımı ele alınmış, müellifin varlık-mahiyet ilişkisine dâir kelâmî hassâsiyetine işaret edilmiştir. Ayrıca bu bölümde, müellifin Mutlak ve mümkün varlık kategorilerine dâir görüşleri ile ilâhî Zât'ın mertebeleri ve müellifin çeşitli açılardan yaptığı mertebe tasnîflerine de yer verilmektedir. Vahdet-i vücûd düşüncesi için bir sorun olmaktan uzak sayılabilecek çokluk problemi de burada ele alınmıştır. Son bölümde ise bilgi felsefesinin konuları arasında yer alan bilginin imkânı, tanımlanıp tanımlanamayacağı, konusu, bilginin ve bilenlerin tasnîfi, bilginin ifade aracı olan lafızlar ile bilgiye ulaşma yolları ve seyr ü sülûk konuları ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Müeyyed Cendî, Şerhu Fusûsi'l-hikem, İbnü'l-Arabî ekolü, İbnü'l-Arabî, Konevî.