Tanzimat'tan II. Meşrutiyet'e Türk hikâye ve romanında ebeveyn-çocuk ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OSMAN AKKAN
Danışman: Ahmet Bozdoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toplumun temel yapı taşı olan aile ve çocuk kavramlarının Türk edebiyatında görülmesi İslamiyet'ten önceki dönemlere dayanmaktadır. Bu kavramların modern anlamda edebî metinlerde tema olarak geçmesi ise Tanzimat'tan sonraki zamana rastlamaktadır. Türk hikâye ve romanı, modernleşmenin toplumsal değişim ve dönüşüm üzerindeki etkilerini takip edebilmek açısından önemli bir unsurdur. Tanzimat Fermanı'nın ilanıyla hız kazanan yenileşme döneminde toplumsal dönüşümün başlangıcında önemli yere sahip olan aile ve aileye ait meseleler de yazarlar tarafından edebî eserin konusu hâline getirilmiştir. Dolayısıyla Modernleşme Dönemi Türk romanlarına anne – baba ilişkisi, anne – çocuk ilişkisi, baba – çocuk ilişkisi olmak üzere genel anlamda aileye ait meseleler yansımıştır. Modernleşmeyle birlikte geleneksel aile yapısının deformasyona uğrayıp geniş, mutlu aile platformunun daha küçük, çekirdek aile yapısına dönüşmesi de romanlarda yer tutan önemli konulardandır. Aile yapısındaki bu değişim aile bireyleri arasındaki ilişkinin de değişmesine sebep olmuştur. Bu çalışma Türk hikâye ve romanının 1870-1908 yılları arasındaki yüz yirmi altı eserini incelemiş olup bunlardan malzeme barındıran yetmiş yedi tanesini bünyesine dâhil etmiştir. Söz konusu yıllar arasında yayımlanan roman ve hikâyelerin çalışmaya dâhil edilmesinde Osmanlı-Türk aile yapısı ve ebeveyn – çocuk ilişkisini bünyesinde barındırmasına dikkat edilmiştir. Giriş ve dört ana bölümden oluşan çalışmanın giriş kısmında dönemin siyasi ve toplumsal yapısı ve bu yapılarda modernleşmeyle birlikte ortaya çıkan değişim hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde çalışmaya dâhil edilen roman ve hikâyelerden hareketle ebeveyn – çocuk kavramları açıklanıp devrin aile yapısı hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde dönemin roman ve hikâyelerinden çocuk eğitimi ve ailenin bu eğitimdeki yeriyle ilgili çıkarımlar yapılmıştır. Üçüncü bölümde dönemin evlilik konusuna bakışı açısı değerlendirilmiş ve evlilik kurumunun çocuklar üzerindeki etkileri roman ve hikâyelerde incelenmiştir. Dördüncü bölümde incelenen hikâye ve romanların listesi verilmiş ve ebeveyn – çocuk ilişkisinin roman ve hikâyelerdeki tespiti yapılmıştır. Son bölüm ise dönemin aydınlarının konuya bakışı ve Türk roman ve hikâyelerinin toplumsal değişimi takip etme noktasındaki yeri verilmeye çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Ebeveyn – Çocuk, İlişkisi, Tanzimat Devri, I. Meşrutiyet Devri, Servet-i Fünûn Devri, Modernleşme.