Gediz Grabeni doğu kesiminin mevsimsel yüzey deformasyonların sar yöntemi ile izlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜLEYMAN GÜLER
Danışman: Kemal Özgür Hastaoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye'nin batısında yer alan Gediz grabeninin oluşumu Geç Miyosen dönemine kadar uzanır. Oluşum sürecinin yanında tarihsel süreci de grabenin birçok bilim dalında farklı araştırma konularına imkan sağlamaktadır. Bu çalışmaların başında Gediz Grabeni'nin jeolojik yapısı gereği tektonik çalışmalar olmuştur. Jeolojik kuvvetler kabuğun gerilmesine ve çatlamasına neden olarak Gediz Grabeni'ni içinde yer alan fay hatlarının oluşmasına neden olmuştur. Oluşan bu fay hatları tarihsel süreçte büyük depremlere sebep olmuştur. Grabenin doğu kısmında en son 1969 yılında gerçekleşen M=6.5 Alaşehir depremi bu depremlerden birisidir. Bu tez çalışmasında çalışma sahası olarak Gediz Grabenin doğu kesimi seçilmiştir. Gediz grabenini doğu kesiminde gerçekleştirilen daha önceki GNSS çalışmalarında yatay da yaklaşık 10-30 mm/yıl arasında düşeyde ise yaklaşık 90mm/yıl sevilerine kadar çökme hareketleri izlenmiştir. Seçilen çalışma alanının Sentinel-1 görüntüleri kullanarak Ps-InSAR yöntemi ile yüzey deformasyonlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 2020-2021 yıllarını kapsayan aralıkta Sentinel S1A/B alçalan (116 adet) ve yükselen (114 adet) uydu görüntüleri PSInSAR yöntemiyle değerlendirilmiştir. PSI sonuçlarına göre Gediz Grabeni'nin doğu kesiminde yer alan Manisa Alaşehir ilçesine bağlı Yeşilyurt beldesi ve çevresinde grabenin genel hareket karakterinden farlı bir hareket tespit edilmiş ve bu alan üzerinde incelemeler ve yeni çalışmalar yapılmıştır. Elde edilen PSI çıktılarından Yeşilyurt'u kapsayacak şekilde 3 adet nokta seçilip bu noktaların iki yıllık yer değiştirme zaman serisi verisinden, düşey ve yatay bileşenlerine ait hız değerleri kestirilmiştir. Bu üç noktadan elde edilen sonuçlara göre ortalama +100 ve -100 mm/yıl arasında hareket gözlemlenmektedir. Fakat özellikle düşey yönündeki yer değiştirme değerlerinde aynı mevsimlerde çok benzer hareketler tespit edilmiştir. Kış aylarında düşey yönündeki hızlar nispeten durağan geçerken İlkbahar aylarında çökmelerin başlamakta, yaz aylarında ise çökme hareketinin pik yapmaktadır. Sonbahar aylarında ise sahada kabarma hareketi gözlenmektedir. Yine bir sonraki kış mevsimi geldiğinde yatayda ve düşeyde bir önceki kış mevsiminde olduğu gibi diğer mevsimlere nispeten durağan bir hareket gözlenmektedir. 2021 yılının ilkbahar, yaz ve sonbahar mevsimlerinde gerçekleşen hareketeler, 2020 yılındaki mevsimlerde gerçekleşmiş hareketlerle çok benzer olduğu tespit edilmiştir. Yani farklı yıllarda aynı mevsimlerde çok benzer hareketler gerçekleşmektedir. Zaman aralığı 2 yıldan 3 aya düşürülerek bu gerçekleşen hareketlerde hem mevsimsel etkiyi daha net ortaya koyabilmek hem de zaman aralığını düştüğü için daha fazla PS noktası üretmek için veriler mevsimlere göre üçer aylık zaman dilimlerine ayrılarak PSInSAR yöntemiyle tekrar değerlendirilmiştir. Yılda dört periyot toplamda sekiz periyot olarak 2020-2021 yıllarını kapsayacak şekilde, Sentinel-1 uydusu yükselen ve alçalan yörünge görüntüleri ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Değerlendirilme sonuçları daha sonra bölgede bulunan Ilgın su deposu verileriyle karşılaştırılarak çalışma sahasındaki özellikle düşey bileşenine ait hareketin mevsimsel etkisi ortaya konmuştur. Sonuç olarak düşey deformasyon miktarları ile yer altı su seviyesi değişim değerleri arasında yüksek korelasyon değerleri elde edilmiştir. Anahtar kelimeler: Ps-InSAR, PSI, deformasyon, Gediz Grabeni, InSAR