Sivas Cumhuriyet Üniversitesi öğrencilerinde afet okuryazarlığı ile afet risk algısı durumu ve etkileyen faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE ADIGÜZELOĞLU DAĞDEVİREN
Danışman: Ergün Haldun Sümer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nde üniversite öğrencilerinin afet okuryazarlığı ile afet risk algısı durumu ve etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla yapıldı. Araştırma Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'ndeki beş fakülte ve iki meslek yüksekokulunda öğrenim gören 18-32 yaşları arasında 901 kişiyle 01.07.2023-01.07.2024 tarihleri arasında yürütüldü. Çalışma verilerini elde etmek için sosyodemografik veri formu, Afet Okuryazarlığı Ölçeği (AFOY) ve Afet Risk Algısı Ölçeği (ARAÖ) kullanıldı. Sosyodemografik veri formu ile yaş, cinsiyet, öğrenim durumu, öğrenim görülen fakülte/MYO, kaçıncı sınıfta olduğu, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, aile gelir durumu, daha önce afet yaşanma durumu, karşılaşılan afetin tipi, afet sonucunda yakınını kaybetme durumu, afet konusunda eğitim alma durumu, kişisel veya aile afet planının varlığı, afet ve acil durum çantası varlığı sorgulandı. Katılımcıların afet okuryazarlığı düzeyini belirlemek için Afet Okuryazarlığı Ölçeği (AFOY) ve afet risk algısı düzeylerini belirlemek için Afet Risk Algısı Ölçeği kullanıldı. Veri toplama aracı olarak kullanılan anket formu; araştırmacı tarafından katılımcılara yüz yüze veya Google Forms üzerinden online olarak doldurtuldu. Verilerin değerlendirilmesinde aritmetik ortalama, standart sapma, frekans ve yüzde gibi tanımlayıcı ölçütler kullanıldı. Ölçümle elde edilmiş verilerin analizinde bağımsız gruplarda iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, varyans analizi, post hoc Bonferroni ve Tamhane's T2 testi ve Pearson korelasyon analizi kullanıldı. Sayımla elde edilmiş verilerin analizinde 2x2 ve çok gözlü düzenlerde Ki- kare testi kullanıldı. Binary lojistik regresyon analizi yapıldı. Anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edildi. Katılımcıların yaş ortalaması 20.6±1.9 yıldı. Katılımcıların % 55.3'ü kadındı. % 70.7'si lisans eğitimi almakta, % 16.5'i İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'nde öğrenim görmekte, % 31.9'u 1.sınıfta bulunmaktaydı. Katılımcıların % 62.3'ünün gelir ve gider durumları eşitti. Anne eğitim durumlarına bakıldığında % 41.4'ü ilkokul ve altı, baba eğitim durumuna bakıldığında % 32.7'si lise eğitimi almıştı. Katılımcıların % 37.4'ü daha önce hiç afet yaşamamış, % 11.0'ı afet nedeniyle yakınını kaybetmişti. Katılımcıların % 60.2'si afet konusunda eğitim almış, % 31.1'inin afet planı mevcut, % 26.9'unun afet ve acil durum çantası bulunmaktaydı. En çok yaşanan afetlere bakıldığında katılımcıların % 69.0'ı deprem, % 8.1'i sel yaşamıştı. Katılımcıların ortalama AFOY toplam puanı 223.05±40.02'dir. AFOY ölçek formül puanı 33.21±8.20 olarak bulunmuştur. Bu puan ortalamasına göre katılımcıların AFOY düzeyleri sınırlı AFOY olarak bulunmuştur. Çalışmamızda katılımcıların % 31.3'ü yetersiz, % 30.0'ı sınırlı, % 24.9'u yeterli ve % 13.9'u mükemmel AFOY düzeyindeydi. 4-6. sınıf öğrencilerinin 1. sınıf öğrencilerine göre mükemmel ve yeterli AFOY düzeyi 1.8 kat daha yüksek bulunmuştur (% 95 GA=1.22-2.61; p<0.05). Afet konusunda eğitim alanların afet eğitimi almayanlara göre mükemmel ve yeterli AFOY düzeyi 1.8 kat yüksek saptanmıştır (% 95 GA=1.31-2.41; p<0.05). Kişisel veya aile afet planı olanların afet planı olmayanlara göre mükemmel ve yeterli AFOY düzeyi 1.6 kat daha yüksek bulunmuştur (% 95 GA=1.15-2.28; p<0.05). Katılımcıların Afet Risk Algısı (ARA) toplam puan ortalaması 79.97±13.88'di. Kız öğrencilerin ARA puan ortalaması erkek öğrencilere göre anlamlı derecede yüksek saptanmıştır (p<0.05). Lisans öğrencilerinin ARA puan ortalaması ön lisans öğrencilerine göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). 2. ve 4-6. sınıf öğrencilerinin puan ortalaması 1. sınıf öğrencilerine göre anlamlı derecede yüksek saptanmıştır (p<0.05). Üç defa afet yaşayanların puan ortalaması hiç afet yaşamayanlara göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.05). AFOY toplam puan ile ARA toplam puan arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Sonuç olarak, üniversitelerde afet okuryazarlığı ve afet risk algısı düzeylerini artırmaya yönelik eğitimler verilebilir. Afet öncesinde, afet sırasında ve afet sonrasında yapılacaklarla ilgili toplumun bilgi düzeyi artırılabilir.