Ratlarda akrilamid (AA)'in tendon iyileşmesindeki rolünün araştırılması (hayvan çalışması)
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MAHMUT BURAK ŞAHİN
Danışman: SEYRAN KILINÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada; nörotoksik, olası karsinojen, genotoksik, hepatotoksik, immunotoksik, osteotoksik etkileri literatürde gösterilmiş ve ısıl işlem görmüş gıdalarda oluştuğu kanıtlanmış akrilamid (AA)'in tendon iyileşmesindeki rolünün araştırılması amaçlanmıştır. Yapılan bu deneyde Wistar albino cinsi 64 adet dişi rat kullanılıp ve rastgele seçilimle 8 grup oluşturulup yarısının biyomekanik test için yarısınınsa histolojik incelemeler için kullanılması; deneyde kullanılan her hayvanın sağ aşil tendonlarının kalkaneusa yapışma yerlerinden 0.5 cm proksimalden transvers kesi oluşturulup tekrar dikilmesi; deney gruplarına gastrik gavaj ile AA verilmesi; Grup 1-4'den 15. günde Grup 5-8'den ise 30. günde sakrifikasyon sonrası alınan tendonların immünohistokimyasal, histopatolojik, morfometrik ve biyomekanik olarak incelenmesi, morfolojik skorlamasının "Bonar Skorlama Sistemi"ne göre yapılması planlandı. Biyomekanik çekme testinde 15 ve 30. gün kontrol ve deney grupları arasında maksimum yüklenme değerleri açısından anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Histopatolojik, immunohistokimyasal ve morfometrik inceleme sonuçlarınaa bakıldığında, 15 günlük deney grubunda hücresel yapıların kontrol grubuna göre belli alanlarda azaldığı, kolajen lif miktarının ise arttığı belirlendi; hücre, kolajen lif ve kan damarı yapılarının kontrol grubuna göre daha bozulmuş oldukları izlendi. İnsizyon sonrası dikilen alanların etrafında kontrol gruplarına kıyasla deney gruplarında Tip-1 ve Tip-3 kolajen lif yoğunluğu özel boyama uygulamalarında daha fazla olduğu görüldü. 15 günlük kontrol grubunda normal görünümde kolajen lif morfolojisi daha yoğunken diğer gruplarda daha az izlendi. En çarpıcı bulgulardan birisi de 30 günlük deney grubunda kolajen liflerin arasında yer alan tendinositlerin yanı sıra yuvarlak görünümlü, kendi lakünasına yerleşmiş ve ökromatin çekirdekli kondroblastların varlığıydı. MMP-2 ve MMP-9 proteinlerinin hem tendinositlerde hem de kolajen liflerdeki ifade düzeylerinde kontrol grubuna kıyasla deney grubunda belirgin bir azalma gözlendi. MMP-7'de ise hem deney hem de kontrol gruplarındaki kolajen liflerde hemen hemen hiç boyanmadığı, tendinositlerdeki ifade düzeyinin ise deney gruplarında azaldığı tespit edildi. Sonuç olarak histolojik ve biyomekanik bulgular incelendiğinde, AA'nın 15 ve 30. günlerde mekanik çekme testlerine dayanımlarıyla ilgili anlamlı sonuç çıkmasa da AA'in özellikle 15. günde tendonda tahrip edici etkilerinin olduğu ancak 30. günde bu durumun artmadığı ve sınırlandığı görülmüştür. Bu durumda tendon hasarı ya da cerrahilerinden sonra akrilamid içeren gıdalarla beslenme şekli iyileşme sürecini, erken dönemde olumsuz etkileme potansiyeline sahip olsa da bu etkileri ve mekanizmalarını daha iyi aydınlatabilmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar kelimeler: Akrilamid; AA; tendon iyileşmesi; aşil tendonu; rat; deneysel çalışma