İnanç tarihi açısından Yozgat

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RECEP YÜNER

Danışman: METİN BOZKUŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın iki temel hedefi vardır. İlki Anadolu'nun en eski yerleşim yerlerinden birisi olan Yozgat'a ilk çağlardan bu yana hâkim olan dinlerin neler olduğu ve bunların birbirini nasıl etkilediğini incelemektir. Bir diğer amacı ise Yozgat'ta yaşayan günümüz Alevîleri'nin inanç ve ibadet esasları ile Alevîliği nasıl algıladıklarını ortaya koymaktır. Bu amaçlar göz önüne alındığında tezin hem dinler tarihini hem de mezhepler tarihini içine alan kapsamlı bir çalışma olduğu görülmektedir. Dinler, hâkim oldukları coğrafyanın hem bireysel hem de sosyal yaşamını şekillendiren en önemli kurumların başında gelmektedir. Yozgat'ta dinsel inanışın nasıl olduğuna dair bulgulara ilk defa Kalkolitik dönemde rastlanmaktadır. O günden bugüne kadar gelen süreçte çok tanrılı dinlerin ardından Hıristiyanlığın ve İslâmiyet'in yöre halkı üzerinde oldukça etkili olduğu görülmektedir. Türkler'in İslâm'a girişiyle birlikte Anadolu'ya yayılan Alevîlik de Yozgat'ta derin izler bırakmıştır. Günümüzde hiçte azımsanmayacak düzeyde Alevî nüfusunun yaşadığı Yozgat, Alevîlik açısından incelenmesi gereken merkezlerden birisi olarak dikkat çekmektedir. Yozgat Alevîliği bu çalışma kapsamında Sorgun ilçesi bağlamında ele alınmıştır. Çalışmada mülâkat tekniği kullanılmıştır. Sorgun ve köylerinde yaşayan 44 Alevî vatandaş ile yapılan mülâkat sonucunda elde edilen veriler, yöre Alevîleri'nin temel İslâmî inançları benimsediğini ve Alevîliği bir tarikat olarak kabul ettiklerini ortaya koymuştur. Bölge insanı Hakk-Muhammed-Ali'nin ayrı ayrı hakikatler olduğuna inanmaktadır. Alevîler "Üçler" inancını daha çok "ulûhiyet-nübüvvet ve velâyet" bağlamında değerlendirmektedir. Ehli beyt sevgisini ön planda tutan Alevîler'in ibadet esasları ile ilgili düşüncelerinin Sünnî inanış çerçevesinde şekillendiği müşahede edilmiştir. Anahtar kelimeler: Din, Çok tanrılı dinler, Hıristiyanlık, İslâmiyet, Alevîlik, Yozgat