Türkiye'de Cumhuriyet öncesi ve sonrası siyasal partilerin sosyolojik incelemesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 1995

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA ÇAĞLAYANDERELİ

Danışman: NEVZAT GÜLDİKEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tez çalışmasında Türkiye siyasi partilerinin sosyolojik incelemesi yapılmıştır. Türkiye'nin partileşme süreci Cumhuriyet öncesi ve Cumhuriyet sonrası olmak üzere iki tarihsel dönem olarak ele alınmıştır. Çalışmada siyasal partiler toplumsal kökenlerine inilerek sosyal sınıflar ve bunların diyalektik ilişkileri bağlamıyla çözümlenmiştir. Bu çözümleme, kuramsal olarak Lipset ve Rokkan'ın 'Toplumsal Bölünmeler Tipolojisi'ne uygundur. Tezin temel bulguları şöyle ifade edilebilir: a) Türkiye'de siyasal partiler Osmanlı devletinin son döneminde ortaya çıkmış ve Türkiye Cumhuriyeti döneminde de köken ve nitelik olarak süreklilik arz etmiştir. b) Türkiye'de siyasal partileri genel olarak sosyal sınıflara dayanmamaktadır. Dolayısıyla Türkiye'de siyasal partiler arası çatışma altyapı değil üstyapı temellidir. c) Siyasal kültür içerisinde 'gelenekçi-liberal' ve 'devletçi-seçkinci' olmak üzere iki kimlik alanı başattır. d) Türkiye siyasetinde geniş alan kaplayan 'merkez sağ' (liberal-bireyci) ve 'merkez sol' (devletçi-toplumcu) partiler 'ulusal elit-içi çatışma' ve 'özgül çıkar çatışmaları' alanlarında ortaya çıkmışlardır. 1970'lerden itibaren 'ideolojik çatışma' alanında siyasal İslamcı ve Türk milliyetçisi partiler aktör olarak yerlerini almıştır. 1980 sonrasında ise 'yerel-bölgesel çatışma' alanında Kürt milliyetçisi parti siyasetin aktörlerinden birisi haline gelmiştir. e) Siyasal partilerde patronaj ilişkiler söz konusudur ve buna göre oluşan parti-içi oligarşi sürdürülmektedir.