Hekimhan güneyi (KB Malatya) üst kretase-tersiyer yaşlı sedimanter istifin mineralojik-petrografik ve jeokimyasal incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1991
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER BOZKAYA
Danışman: HÜSEYİN YALÇIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Bu çalışmada, Malatya iline bağlı Hekimhan ilçe¬ sinin güneyinde geniş yayılıra gösteren ve «tura'dan Miyosen' e kadar değişen yaşlara sahip sedimanter birimlerin genelleştirilmiş stratigrafik istifini, yanal ve düşey yöndeki mineralojik ve jeokimyasal değişimlerini belirlemek, kil, zeolit ve karbonat minerallerinin oluşumlarına, diyajenetik evrimlerine ve dağılımlarına açıklık getirmek, bu minerallerin ana ve iz element içeriklerini incelemek, sonuçta tüm sedimanter havzanın jeolojik evrim ve paleocoğrafik gelişimini ortaya koymak amaçlan¬ mıştır,, o Bu amaç doğrultusunda 342 km 'lik bir alanın 1: 25 000 ölçekli jeoloji haritası yapılarak formasyon düzeyinde on iki litostratigrafik birim ayırtedilmiştir» Bunlar alttan üste doğru, üst Jura-Alt Kretase yaşlı Yukarıselimli formasyonu, Üst Kretase yaşlı Hekimhan o- fiyoliti, Güzelyurt, Boyalıkdere, Kösehasan formasyonla¬ rı, Kuzukulağı volkanitleri ve Yiğitler formasyonu, Pa- leosen yaşlı Yağca formasyonu, Üst Paleosen-Orta Eosen yaşlı Kızılyatak formasyonu, Üst Eosen-Alt Oligosen yaşlı Kocaözü formasyonu, Miyosen yaşlı Hüyük formasyonu ve Karataştepe volkanitleridir. Litostratigrafik birimlerden noktasal ve ölçülü kesit boyunca alınan 686 örneğin büyük bir kısmında optik ve elektron mikroskop, X-ışınları difraksiyonu ile ana ve iz element kimyasal çözümlemeleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, karbonat platformu özelliğindeki Yukarıselimli formasyonu tümüyle kimyasal sedimantasyon ürünü kireçtaşı ve dolomitik kireçtaşları- nı içermekte, karbonat minerallerini ise kalsit ve daha az da dolomit temsil etmektedir. Resifal kireçtaşı lito- lojisindeki Güzelyurt formasyonu, biyokimyasal süreçler¬ le çökertilmiş olup karbonat mineralleri bütünüyle kalsitten oluşmaktadır. Boyalıkdere formasyonu proksimal türbid akıntılarla çökertilmiş konglomera ve kumtaşı li¬ tolojilerini kapsamaktadır.Pliş fasiyesin.de çökertilen Kösehasan formasyonu, tüf arakatkılı, detritik ve kimyasal sedimantasyon, ürü¬ nü kayaçlar (kumtaşı, mara, kireçtaşı) içeren bir birim¬ dir. Karbonat mineralleri kalsit ile temsil olunmaktadır» Kil mineralleri simektit (Mg-Pe montmorillonit, Al-Pe Saponit)+klorit (di-trioktahedral)iillit şeklinde bir parajenez sunmaktadır» Tüflerde volkanik camdan itibaren gelişmiş otijenik zeolit mineralleri (klinoptilolit, a- nalsim) bulunmaktadır. Bu minerallerden analsiaıler, kı¬ rıntılı sedimantasyonun yoğun, derin ve pH'ın göreli o- larak düşük olduğu bölgelerde, klinoptilolitler ise kim¬ yasal çökelmenin etken ve pH'ın daha yüksek olduğu böl¬ gelerde yeralraakta ve sonuçta yanal ve dikey yönde mi¬ neralojik bir değişim meydana getirmektedir. Karbonat fazında iz element içerikleri açısından en bol bulunan formasyon olup Fe, Ha ve Zn elementlerini daha çok içer- mektedir0 Bazaltik bileşimdeki volkanik kayaçları içeren Kuzukulağı volkanitleri, Kösehasan formasyonundaki piro- klastik kayaçlarla birlikte bölgedeki ilk volkanik evreyi oluşturmaktadır. Yiğitler formasyonu kimyasal kireçtaşlarından o- luşmakta ve karbonat mineralleri kalsit, daha az da do¬ lomit ile temsil edilmektedir. Karbonat mineralleri di¬ ğer formasyonlara göre K'u daha çok içermektedir. Biri¬ min kil minerallerini simektit+klorit+illit oluşturmak¬ tadır. Yağca formasyonu sığ deniz ortamında çökeltilmiş evaporitik seriyi (jips, dolomit, kireçtaşı, marn, kil- taşı) kapsamaktadır. Karbonat mineralleri dolomit ve kal¬ sit ile temsil edilmektedir. Dolomitler, Ca-dolomit bi¬ leşiminde olup Mg/Ca oranı 0.69-0.98 arasında değişmek¬ tedir. Bu formasyon Üst Kretase-Tersiyer sınırı için ö- nemli ipuçları vrebilecek bazı neoforme kil mineralleri (sepiyolit, paligorsit/atapuljit) de içermektedir. Dolo¬ mitlerde saptanan iz element içeriğine göre Mg, Co, Cu, Ki ve Cr'u diğer formasyonlara göre daha fazla içermek-tedir» Kızılyatak ve Kocaözü formasyonları kirayasal-bi- yokimyasal kireçtaşlarından oluşmaktadır (kalsit+dolomit)» Kocaözü formasyonunun kil mineralleri simektit+paligor- sit+klorit biçiminde "bir paraj'enez sunmaktadır, Kocaözü formasyonu karbonat mineralleri iz element miktarı açısından Sr ve Mn elementlerini daha çok içermektedir» Piroklastik kayaçlardan (tüf, aglomera, breş) o- luşan Hüyük formasyonu inceleme alanındaki ikinci volkanik evreye karşılık gelmektedir» Bazalt ve andezit bileşimindeki Karataştepe volkanitleri, bölgedeki son (üçüncü) volkanik aktiviteyi oluşturmaktadır. Üst Kretase'de karbonat mineralleri tümüyle kalsit ile temsil edilmekte iken, Paleosen'de dolomit ortaya çıkmaktadır. Eosen ve Oligosen yaşlı birimlerde kal¬ sit egemen olmakta ve buna az miktarda dolomit eşlik etmektedir» Kil mineralleri, üst Kretase'de simektit+klo- rit+illit, Paleosenfde sepiyolit+paligorsit+simektit, Eosen-Oligosen'de simektit+paligorsit+klorit şeklindedir. Karbonat minerallerinde Mg, Co, Cu, Ni ve Cr miktarları Paleosen'de en yüksek düzeye çıkmaktadır. Genellikle Sr, Fe, Mn, Zn, Na ve K konsantrasyonları Üst Kretase'den Eosen sonuna doğru azalmakta, Oligosen'de tekrar artmak¬ tadır* Kalsit ve dolomitlerde elementlerin değişim diyag¬ ramlarında ters bir ilişki bulunmaktadır. Kalsitlerde Ca-Sr negatif, Mg-Mn, Na-Sr ve Mn-Sr pozitif korelasyon göstermekte iken, dolomitlerde Ca-Sr pozitif, Mg-Mn, Na- Sr ve Mn-Sr negatif korelasyon sunmaktadır.