Vergi politikalarının gelir dağılımı üzerine etkileri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMET DELİBAŞ

Danışman: NAZIM ÖZTÜRK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gelir dağılımı eşitsizliği sosyal, siyasal ve iktisadi açıdan taşıdığı önem nedeniyle, günümüze kadar gündemde olan ve ülkelerin çözüm aradığı sorunlardan birisi olmuştur. Sosyal devlet anlayışındaki gelişmelerle birlikte, günümüzde adil bir gelir dağılımının sağlanması hem gelişmekte olan hem de gelişmiş ülkelerin temel amaçlarından birisi olmaktadır. Üretim faktörlerinin niteliği ve dağılımı, faktör fiyatları, servet dağılımı, piyasa yapısı, teknolojik gelişmeler, siyasal yapı ve örgütlenme düzeyi, bölgesel gelişmişlik farkları, ekonomik sistem, eğitim düzeyi, globalleşme, ekonomik istikrarsızlıklar ve devlet gibi birçok faktör ve karar birimi gelir dağılımı üzerinde etkili olmaktadır. Devlet kamu hizmetleri, borçlanma, bütçe politikası, ücret politikası ve faiz politikası gibi çeşitli araçlarla gelir dağılımı üzerinde etkili olabilmektedir. Devletin gelir dağılımına müdahale amacıyla kullanabileceği en etkili araçlardan birisi de, kamunun temel finansman kaynağı olan vergilerdir. Vergilerin gelir dağılımı üzerinde gösterdiği etkiler, verginin elde edildiği kaynağa, tarife yapısına, objektif veya sübjektif karakterde olmasına ve vergi matrahının spesifik veya advalorem olmasına göre farklılık göstermektedir. Bu çalışmada iktisadi kaynağına göre çeşitli vergi türlerinin, kişisel gelir dağılımı üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla Türkiye dâhil OECD üyesi seçilmiş 27 ülkenin 2004-2011 dönemi panel veri analizi ile incelenmiştir. Modelde bağımlı değişken olarak Gini Katsayısı; bağımsız değişken olarak da kişisel gelir vergileri/GSYİH oranı, kurumsal gelir vergileri/GSYİH oranı, servet vergileri/GSYİH oranı ve harcama vergileri/GSYİH oranı kullanılmıştır. Kurulan modelde kişisel gelir vergileri ve Gini Katsayısı arasındaki ilişki ile harcama vergileri ve Gini Katsayısı arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı olup, kişisel gelir vergilerinin GSYİH içindeki payının artmasının gelir dağılımı eşitsizliğini azaltacağı; harcama vergilerinin GSYİH içindeki payının artmasının ise, gelir dağılımı eşitsizliğini artıracağı sonucuna ulaşılmıştır. Analizde elde edilen bu sonuçlar literatürdeki bilgilerle örtüşmektedir. Kurumsal gelir vergileri ve Gini Katsayısı arasındaki ilişki ile servet vergileri ve Gini Katsayısı arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamsız çıkmıştır. Bununla birlikte kurulan modelde kurumsal gelir vergilerinin GSYİH içindeki payında meydana gelecek artışın gelir eşitsizliğini artırdığı ve servet vergilerinin GSYİH içindeki payında meydana gelecek artışın gelir eşitsizliğini azalttığı sonucu literatürdeki bilgilerle çelişmemektedir.