Sivas il merkezindeki yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin ve geleneksel ve tamamlayıcı tıp tutumlarıyla ilişkisinin belirlenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA GÜNEŞ BAL
Danışman: İrem Akova
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma Sivas il merkezindeki yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı düzeyini ve Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) tutumlarıyla ilişkisini belirlemek amacıyla yapıldı. Araştırma il merkezindeki 15 aile sağlığı merkezine (ASM) herhangi bir nedenle başvuran 20-64 yaş 384 kişiyle 01.04.2023-01.02.2024 tarihleri arasında yürütüldü. Çalışma verilerini elde etmek için sosyodemografik veri formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) ve Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Tutum Ölçeği (CACMAS) kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde aritmetik ortalama, standart sapma, frekans ve yüzde gibi tanımlayıcı ölçütlerden yararlanıldı. Ölçümle elde edilmiş verilerin analizinde bağımsız gruplarda iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, varyans analizi, post hoc Bonferroni ve Tamhane's T2 testi, Pearson korelasyon analizi ve binary lojistik regresyon analizi yapıldı. Sayımla elde edilmiş verilerin değerlendirilmesinde Ki-kare ve Fisher exact testleri kullanıldı. İstatistiksel analiz sonucu p<0,05 olan bulgular anlamlı olarak değerlendirildi. Sosyodemografik özelliklere göre katılımcıların; %39,3'ü 30-45 yaş, %57,8'i kadın, %72,1'i evli, %47,4'ü yükseköğretim ve üzeri eğitim almış, %40,6'sı düzenli gelir getiren bir işte çalışıyor ve %52,6'sı asgari ücretin üstü gelirliydi. Kişilerin %90,1'inin sağlık sigortası mevcut, %51,3'ünün genel sağlık durumu iyi ve %80,7'sinin kronik hastalığı yoktu. Katılımcıların %50'si sağlık bilgisini aile hekimi dışındaki diğer hekimlerden edinmekteydi. Çalışmaya katılan kişilerin %18,2'sinin son 5 yıl içerisinde herhangi bir GETAT yöntemine başvurduğu, bunların %44,3'ünün daha önce GETAT yöntemiyle tedavi olmuş kişilerin tavsiyesiyle GETAT'ı tercih ettiği ve %75,7'sinin hekim olmayan kişilerce tedavi edildiği tespit edildi. Çalışmamızda en çok tercih edilen GETAT yöntemleri; kupa tedavisi (%80,0), hirudoterapi (%32,8) ve fitoterapiydi (%20,0). Katılımcıların %16,2'si yetersiz, %29,4'ü sorunlu-sınırlı, %35,4'ü yeterli ve %19,0'ı mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyindeydi. TSOY-32 toplam puan ortalaması 33,81±9,19'du. TSOY-32 toplam puan ortalaması; 46-64 yaş aralığında (p<0,001), bekâr/dul olanlarda (p=0,014), ortaokul ve altı eğitim almış kişilerde (p<0,001), genel sağlık durumu orta ve kötü olanlarda (p<0,001), sağlıkla ilgili bilgi kaynağı aile bireyleri/komşu olanlarda (p=0,007) daha düşüktü. Tedavi ve Hizmet puan ortalaması kronik hastalığı olan kişilerde daha düşüktü (p=0,024). TSOY-32 puan ortalamasını 30-45 yaş grubunda olmak 1,9 kat (%95 GA=1,1-3,4; p=0,020); sağlık durumunun çok iyi olması 6,9 kat (%95 GA=1,9-25,8; p=0,004) artırmaktaydı. Katılımcıların GETAT Tutum puan ortalaması 105,0±31,41'di. Asgari ücretin altında geliri olan kişilerin GETAT Tutum puanı (p=0,049) ve Modern Tıbba Karşı Memnuniyetsizlik puan ortalaması (p=0,014) daha yüksekti. Sağlığa Bütüncül Bakış puan ortalaması, GETAT tedavisi bir hekim tarafından yapılmayanlarda daha yüksekti (p=0,018). Sonuç olarak, toplumda sağlık okuryazarlığı düzeylerini artırmaya yönelik eğitimler düzenlenebilir. Özellikle ileri yaş ve eğitim seviyesi düşük gruplara destek programları oluşturulabilir. GETAT tedavi yöntemleri ve sağlıklı sınırlar içerisinde uygulanmasıyla ilgili eğitimler düzenlenerek bireyler GETAT hakkında bilinçlendirilebilir.