Türk-İslam edebiyatında manzum kırk hadisler (İnceleme-metin)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi ve Sanatı Böl., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İDRİS SÖYLEMEZ

Danışman: Alim Yıldız

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türkler'in İslam dairesine girmesinden sonra başlayan Türk-İslam Edebiyatı, yüzlerce yıllık birikimin ürünüdür. Bu alanda edebiyatımızın dinî türlerine öncelik verilmekte ve çalışmalar genelde müstakil metinler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Son zamanlarda ise bu alanda, metinler arası çalışmaların arttığına şahit olmaktayız. Bu durum, bir türe ait olan metinleri bir arada inceleme olanağı sunmaktadır. Bundan hareketle ortaya konan bu çalışmada, amacımız tür meselesini kuramsal olarak tartışmak değil, belirleyici özelliklerinden hareketle kırk hadislerin bütün metinlerini bir araya getirmek ve türün temel özelliklerini ortaya koymaktır. Kırk hadisler, manzum, mensur veya mensur-manzum karışık olarak yazılan edebî bir türdür. Bu çalışmada mensur kırk hadislerden bahsedilmiş olmakla birlikte çalışmanın temelini manzum ve manzum-mensur kırk hadisler oluşturmaktadır. Bu minvalde tespit edilen bütün manzum ve manzum-mensur kırk hadisler çalışmaya dahil edilmiş ve metinlerden hareketle türün özellikleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Evvela kırk hadis metinleri tespit ve temin edilmiş, akabinde metinler, uygun nüshalardan hareketle çeviri kurallarına riayet edilerek transkribe edilmiştir. Sonra elde edilip çalışılan altmış iki manzum yedi manzum-mensur karışık kırk hadisten hareketle türün belirleyici özelliklerini ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın girişinde hadis kavramı, hadis-edebiyat ilişkisi gibi hususlar hakkında bilgi verilmiş, akabinde bugüne kadar telif edilmiş olan manzum altmış iki, mensur-manzum yedi kırk hadis metniyle alakalı olarak detaylı izahat verilmiştir. Bugüne kadar Türk-İslam Edebiyatında yazılmış olan manzum ve manzum-mensur kırk hadislere ait metinlerin tamamını kapsayan bu çalışmanın bundan sonraki çalışmalara da katkı sağlaması umulmaktadır. Anahtar Sözcükler: Türk-İslam Edebiyatı, Peygamber, Kırk Hadis.