İran'a Uygulanan Ambargonun Ekonomik Etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SAKINA SAFARI
Danışman: Yusuf Demir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İran dünyanın en zengin medeniyetlerinden biridir. İran, zengin petrol, gaz, maden ve tarım kaynaklarına sahip olmasına rağmen, üretimlerinin büyük bir kısmını ham olarak ihraç etmektedir ki bu da ülke ekonomisine az bir katma değer sağlamaktadır. Yaptırımlar, uluslararası ilişkiler ve ekonomik-politik politikaların temel araçlarından biri olarak, ülkeler, örgütler ve bireyler üzerinde geniş etkiler bırakır. Bu araç, genellikle devletler veya uluslararası kuruluşlar tarafından hedef ülkelerin davranışlarını değiştirmek veya baskı uygulamak amacıyla kullanılır ve ekonomik, ticari, siyasi ve askeri yaptırımlar gibi çeşitli türleri içerir. Bu türlerin her biri, ülkelerin sosyal ve ekonomik yaşamlarının farklı yönlerini değiştirebilir. Bu yaptırımların doğasını, hedeflerini ve sonuçlarını anlamak, yalnızca politika yapıcılar ve analistler için değil, aynı zamanda küresel sistemle bir şekilde bağlantılı olan herkes için büyük önem taşımaktadır. Ambargolar, uluslararası ilişkilerde her zaman devletlere baskı yapmak ve onların davranışlarını değiştirmek için siyasi ve ekonomik bir araç olarak kullanılmıştır. 1979 İslam Devrimi'nden bu yana, İran İslam Cumhuriyeti uluslararası alanda birçok zorlukla karşı karşıya kalmıştır ve bunlardan en önemlilerinden biri, özellikle Amerika Birleşik Devletleri tarafından uygulanan geniş kapsamlı ambargolardır. Bu yaptırımlar, son dört on yılda İran'ın nükleer programını sınırlamak, bölgesel etkisini azaltmak ve bu ülkenin siyasi davranışını değiştirmek gibi çeşitli hedeflerle uygulanmış ve İran'ın ekonomisi, siyaseti ve toplumu üzerinde derin etkiler yaratmıştır. Bir yandan, ülkeye önemli ekonomik baskılar getirmişlerdir, diğer yandan ise İran'ın içyapısında inisiyatiflerin gelişmesine ve direncin güçlenmesine yol açmışlardır. Bu çalışmanın temel motivasyonu da İran'a uygulanan ambargonun ekonomik etkilerini analiz edebilmektir. Bu analiz, İran ekonomisin farklı tarihsel dönemlerdeki durumunun analizi ile jeopolitiği ve makroekonomik performans göstergeleri üzerinden yapılmıştır. İran'a karşı yaptırımların etki mekanizmaları (Petrol, Banka, Dış Ticaret, Sektörel, Toplum ve Sosyal Hayat üzerinden) analiz edilmiştir. Bu araştırmanın bulguları, yaptırımların finansal kaynaklara ve ileri teknolojilere erişimi kısıtlamanın yanı sıra, ekonomik, sosyal davranışlarda ve kamu politikalarında önemli değişikliklere neden olduğunu göstermektedir. Ekonomik açıdan, yaptırımlar petrol ihracatında azalma, döviz gelirlerinde düşüş ve enflasyonda artışa neden olmuştur. Bu faktörler doğrudan halkın geçim kaygılarını etkilemiş ve sosyal refah seviyesini düşürmüştür. Ayrıca, temel malların ve yeni teknolojilerin ithalatındaki kısıtlamalar, yerli üretimi de baskı altına almış ve ekonomik büyümeyi azaltmıştır. Öte yandan, yaptırımlar sosyal eşitsizliklerin artmasına, iş fırsatlarının azalmasına ve uzman iş gücünün göç etmesine neden olmuştur. Bu durum, savunmasız kesimler üzerinde psikolojik ve sosyal baskı yaratmış ve genel memnuniyetsizliği artırmıştır. Ayrıca, ekonomik yaptırımlar İran'ın küresel pazarlara erişimini kısıtlamada ve ülkenin ihracat kapasitesini azaltmada önemli bir rol oynamıştır. Bazı ürünlerin, özellikle su kaynaklarını yoğun bir şekilde tüketen ürünlerin üretimi, İran'daki su krizi nedeniyle ciddi bir sorun haline gelmiştir. Genel olarak, İran'a uygulanan yaptırımlar sadece İran ekonomisi ve toplumu için ciddi zorluklar yaratmakla kalmamış, aynı zamanda ülkenin siyasi ve ekonomik stratejilerinde de değişikliklere neden olmuştur. Bununla birlikte, ekonomik diplomasinin güçlendirilmesi, gelir kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve iç güce dayanılması, yaptırımların olumsuz etkilerini azaltmak için dikkate alınabilecek stratejiler olarak öne çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: İran, İran'ın Ekonomisi, Ambargo.