Döviz kurlarının ve faiz politikalarının Türkiye dış ticaretine etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ULUSLARARASI TİCARET VE LOJİSTİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE BOZDEMİR
Danışman: ENGİN DURSUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde faiz oranları ile döviz kuru hareketlerinin dış ticaret üzerindeki etkilerini 1978–2024 dönemine ait yıllık veriler çerçevesinde incelemektedir. Küreselleşme süreciyle birlikte Türkiye ekonomisinin dışa açıklık düzeyinin artması, para ve kur politikalarının dış ticaret dengesi üzerindeki rolünü daha belirgin hâle getirmiştir. Bu doğrultuda, faiz oranları ve döviz kurunda meydana gelen dalgalanmaların; üretim maliyetleri, rekabet gücü, iç talep ve sermaye hareketleri gibi ekonomik kanallar üzerinden ihracat ve ithalat hacmini nasıl etkilediği ile bu etkilerin kısa, orta ve uzun dönemlerde farklılaşıp farklılaşmadığı, çalışmanın temel araştırma problemini oluşturmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Türkiye'de uygulanan para politikası araçlarının ve döviz kuru hareketlerinin dış ticaret bileşenleri üzerindeki kısa, orta ve uzun dönemli etkilerini ampirik olarak analiz etmek ve bu değişkenler arasındaki nedensel ilişkileri ortaya koymaktır. Bu doğrultuda ihracat, ithalat, reel döviz kuru ve faiz oranı değişkenleri çalışmanın kapsamını oluşturmaktadır. Yöntemsel olarak, öncelikle serilerin durağanlık özellikleri birim kök testleri aracılığıyla incelenmiştir. Değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkilerin varlığını test etmek amacıyla ARDL sınır testi yaklaşımı uygulanmış; kısa, orta ve uzun dönem katsayıları tahmin edilmiştir. Ayrıca, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkilerinin farklılaşıp farklılaşmadığını analiz edebilmek için frekans alanı nedensellik testlerinden yararlanılmıştır. Böylece para politikası ve döviz kuru etkileri kısa, orta ve uzun dönemler itibarıyla ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, reel döviz kurunun dış ticaret üzerinde hem kısa hem de uzun dönemde anlamlı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koyarken, faiz oranlarının dış ticaret üzerindeki etkisinin daha sınırlı ve dolaylı olduğunu göstermektedir. Özellikle faiz oranlarındaki değişimlerin ithalat üzerinde orta ve uzun dönemde daha belirgin etkiler yarattığı, buna karşılık ihracat üzerinde istatistiksel olarak güçlü bir ilişki oluşturmadığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, Türkiye'de para politikalarının dış ticaret dengesine doğrudan değil, ağırlıklı olarak ithalat kanalı üzerinden dolaylı bir katkı sunduğunu göstermekte; politika yapıcılar açısından faiz ve döviz kuru politikalarının birlikte ve uyumlu bir çerçevede ele almalarının önemini ortaya koymaktadır.