Hastanelerde radyasyona maruz kalan sağlık çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği bilgi düzeyi ile radyasyon risklerine karşı tutumlarının belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA ÇAKMAK
Danışman: Nurperihan Tosun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sağlık sektöründe teknolojik gelişmelerin yaşanmasıyla birlikte görüntüleme alanında da değişim ve gelişmeler görülmektedir. Görüntüleme alanında yaşanan bu değişim ve gelişmeler yarar sağlarken sağlık personelleri için de birçok riski beraberinde taşımaktadır. Radyasyonun kısa zamandaki ortaya çıkan etkileri tam olarak bilinebilirken, düşük doz radyasyonun uzun zaman sonundaki ortaya çıkabilecek kümülatif etkileri bilinmemektedir. Bundan dolayı radyasyonla çalışan kişilerin radyasyon güvenliğini ve radyasyondan korunmayı bilmesi, hem kendi sağlığı için hem de çalışma sırasında yaşayabilecekleri olası sorunların çözümünde önem taşımaktadır. Radyasyon güvenliğine ve korunmaya ilişkin, iyonize radyasyonla çalışan sağlık personelinin bilgilendirilmesi ve farkındalıklarının artırılması hasta ve çalışan güvenliği açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada, iyonize radyasyonla çalışan farklı meslek dallarında ki sağlık personelinin yasal mevzuat bilgi düzeyi, iş sağlığı güvenliği bilgi düzeyi ve radyasyonun risklerine karşı bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla araştırmanın çalışma gurubunu Tokat ili ve ilçelerinde iyonize radyasyonla çalışan sağlık personelleri (N=175) oluşturmaktadır. Çalışma da örneklem alınmamış olup evrenin tamamına ulaşılmaya çalışılmıştır. Veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Anket formu, Kişisel Bilgi formu, İş Güvenliği Bilgi Düzeyi formu, İyonlaştırıcı Radyasyonla Çalışanların Radyasyondan Korunma Bilgisi Ölçeği olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Uygulama, 6 Temmuz 2022 ile 22 Eylül 2022 tarihleri arasında yapılmıştır. Google Forms üzerinden yapılan ve yüz yüze anket uygulamaları ile 156 kişiye ulaşılmıştır. Veriler IBM SPSS-25 istatistiksel analiz programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde t testi, ANOVA testi, Scheffe çoklu karşılaştırma testi ve araştırma modelinin testinde ise Faktör Analizi yöntemi kullanılmıştır. Katılımcıların büyük çoğunluğunu erkekler, evliler ve 26-41 yaş aralığında olan çalışanlar oluşturmakta olup, 19+ yıl çalışmışlığı olanlar ile lisans mezunu sağlık çalışanlarının daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Sağlık çalışanlarının yarısından fazlasının radyoloji ünitesinde ve radyoloji teknikeri olarak çalıştığı belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının büyük çoğunluğunun dozimetre sonuçlarına güvenmediği bulunmuştur. Katılımcıların çalıştıkları kurumlarının şua izinlerini düzenli verdiği, periyodik muayeneleri düzenli takip ettiği, mesleksel risklere yönelik ve iş sağlığı güvenliği eğitimlerini verdiği tespit edilmiştir. Kurum tarafından cihazların bakımlarının düzenli yapıldığı, koruyucu ekipmanların temin edildiği ve yıllık kontrollerinin düzenli takip edildiği bulunmuştur. Katılımcıların büyük çoğunluğuna, iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin çalışma hayatlarına olumlu katkı sağladığı görülmüştür. Sağlık çalışanlarının yarısından fazlasının İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununu, yasal hak ve sorumluluklarını ve radyasyonla çalışanları ilgilendiren yasal mevzuatı bildiği tespit edilmiştir. Yüksek lisans mezunu sağlık çalışanlarının yasal mevzuat ve 6331 sayılı kanun hakkında bilgi sahibi olmadıkları, radyoloji teknikerleri ile radyoloji ünitesinde çalışan sağlık personelinin ise bilgi düzeyinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların İyonlaştırıcı Radyasyonla Çalışanların Radyasyondan Korunma Bilgi Düzeyi ölçeğinin "Radyasyondan Korunma" alt boyutu puan ortalaması 1,75±0,71; "Radyasyon Fiziği, Biyolojisi, Radyasyon Kullanım İlkeleri" alt boyutu puan ortalaması, 2,25±0,92'dir. "Güvenli İyonlaştırıcı Radyasyon Kullanımı" alt boyutu puan ortalaması, 2,07±0,94'tür."Radyasyon Güvenliği" alt boyutu puan ortalaması, 1,79± 0,83 olarak tespit edilmiştir. Yüksek lisans mezunlarının iyonlaştırıcı radyasyonla çalışanların radyasyondan korunma bilgi düzeylerinin lise, ön lisans ve lisans mezunlarına göre daha düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Radyoloji teknikeri/teknisyeni olarak görev yapan sağlık çalışanları ile radyoloji ünitesinde çalışan sağlık çalışanlarının iyonlaştırıcı radyasyonla çalışanların radyasyondan korunma bilgi düzeylerinin diğer meslek dalında ve diğer birimlerde çalışanlara göre daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: İş Sağlığı ve Güvenliği, Radyasyon Güvenliği, Radyasyondan Korunma, Dozimetre, Koruyucu Ekipman