Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanmış 5. sınıf sosyal bilgiler, Türkçe, din kültürü ve ahlak bilgisi ders kitaplarındaki değerlerin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERDİNÇ AKPINAR
Danışman: AYSEL ARSLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli çerçevesinde hazırlanmış 5. sınıf sosyal bilgiler, Türkçe, din kültürü ve ahlak bilgisi ders kitaplarında yer alan değerleri belirlemek ve bu değerlerin kitaplarda ne sıklıkta ele alındığını ortaya koymaktır. Değerler eğitimi, bireyin akademik, sosyal ve ahlaki gelişimini destekleyen önemli bir süreçtir. Bu süreçte sorumluluk, saygı, adalet, dürüstlük, duyarlılık ve empati gibi temel değerlerin erken yaşlarda kazanılması, bireyin toplumsal hayata uyumuna katkı sağlamaktadır. Bu doğrultuda Maarif Model, öğrencilerin bilişsel gelişimlerinin yanı sıra duyuşsal ve sosyal yönlerinin de desteklenmesini esas alan değer temelli bir eğitim anlayışını benimsemektedir. Araştırmada nitel araştırma deseni benimsenmiş ve veri toplama sürecinde doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Çalışmada veri kaynağı olarak, 5. sınıf sosyal bilgiler, Türkçe, din kültürü ve ahlak bilgisi derslerine ait ders kitapları incelenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemi kullanılarak çözümlenmiş; kitaplarda yer alan değerlerin türleri, sıklıkları belirlenerek karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırma bulguları çatı değerler olarak nitelendirilen adalet, saygı, sorumluluk değerlerine tüm ders kitaplarda yer verildiğini, ancak derslerin yapısı ve özelliklerine göre farklı düzeylerde vurgulandığını göstermektedir. Ders bazında incelendiğinde, sosyal bilgiler ders kitabında en sık sorumluluk, duyarlılık ve tasarruf; Türkçe ders kitabında sevgi, sağlıklı yaşam ve vatanseverlik; din kültürü ve ahlak bilgisi ders kitabında sorumluluk, yardımseverlik ve temizlik değerlerinin öne çıktığı belirlenmiştir. Değer sayısı açısından ders kitapları sosyal bilgiler, din kültürü ve ahlak bilgisi ile Türkçe olarak sıralanırken; değer çeşitliliği bakımından ise sosyal bilgiler ders kitabının ilk sırada yer aldığı, bunu Türkçe ile din kültürü ve ahlak bilgisi ders kitaplarının izlediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, erdem-değer-eylem kapsamında belirlenmiş değerlerin ders kitaplarında genel olarak yer aldığı; fakat değerlerin derslerin içerik ve amaçları doğrultusunda farklı sıklıklarda dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Bu doğrultuda, incelenen ders kitaplarının değerler açısından gözden geçirilmesi ve alandaki güncel çalışmalar doğrultusunda geliştirilmesi önerilmektedir.