Türkiye Sahillerinin Mediolittoral Bölgesinde Yaşayan Arenosetella Wilson C.B., 1932 (Crustacea, Copepoda, Harpacticoida) Türlerinin Genetik ve Taksonomik Çeşitlilikleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Dilara BAKMAZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ertan Mahir Korkmaz
Eş Danışman: Serdar Sönmez
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çok hücreli hayvan şubeleri arasında en fazla birey sayısına sahip olduğu tahmin edilen Copepoda (Crustacea: Multicrustacea) sınıfı yaklaşık 16.000 tür ile temsil edilen küçük sucul eklembacaklılar grubudur. Bu mikroskobik kabukluların gerçek tür çeşitliliğinin ölçülebilmesini güçleştiren nedenlerden birinin morfolojik olarak benzer çok sayıda kriptik türün varlığı olduğu düşünülmektedir. Moleküler taksonominin ortaya çıkışından bu yana, bir zamanlar kozmopolit türler olduğuna inanılan birçok küçük sucul omurgasızının, aslında tür kompleksleri olduğuna dair artan kanıtlar bulunmaktadır. Tür komplekslerini morfolojik olarak ayırt etmenin mikro-karakterlere dayandığı zor durumlarda, tür teşhisinin moleküler belirteçler ile desteklenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Moleküler verilerin hızla üretilmesi ve verilerin işlenmesi için geliştirilen analiz yöntemleri, tür taksonunun farklı tür kavramları altında deneysel olarak test edilmesini mümkün kılmaktadır. Buradan hareketle bu çalışmanın amacı, Türkiye kıyılarında geniş yayılış gösteren Arenosetella türlerinin (A. germanica ve A. lanceorostrata) genetik çeşitliliğini ve tür sınırlarını bütünleşik taksonomik yöntemler kullanarak belirlemek ve bu türlerden elde edilen verilerden hareketle bentik harpaktikoidlerde ikili barkodlamanın etkinliğini ve gerekliliğini değerlendirmektir. Bu amaçla Türkiye sahillerinden toplanan her iki türe ait toplamda 46 bireyden dış iskeletlerine zarar vermeden tDNA izole edilmiş, COI gen fragmanı (DNA barkodlama bölgesi) ve ITS2 bölge dizileri elde edilmiştir. Cins içindeki tür sınırlarını test etmek için üç farklı veri seti (COI veri seti, ITS2 veri seti ve her ikisini içeren birleştirilmiş veri seti) ile analizler yapılmıştır. COI veri seti için yedi farklı yaklaşımla (ABGD, ASAP, bPTP, TCS, GMYC, tür kimliği ve pDist) tür sınırlandırma testleri gerçekleştirilmiştir. ITS2 bölgesi için, nükleotid dizilerinin ikincil yapı bilgileri kullanılarak CBC tür kavramı yaklaşımı test edilmiş ve ek olarak ASAP, ABGD ve bPTP analizleri gerçekleştirilmiştir. Her iki bölgenin dizilerini içeren birleştirilmiş veri seti için bPTP, GMYC ve StarBeast analizleri yapılmıştır. Tür sınırlarını belirleme analizlerinin sonucunda olası aday türleri temsilen dış iskeletler ayrıntılı incelenerek varyasyon gösteren morfolojik karakterler değerlendirilmiştir. Harpacticoida taksonomisinde ITS2 dizisinin ikincil yapılarının kullanıldığı bu çalışma bir ilki temsil etmektedir. Aynı zamanda iki moleküler belirteç (COI barkodlama bölgesi ve ITS2) Harpacticoida taksonomisinde ilk kez birlikte kullanılmıştır. Tür sınırlarını belirleme testi sonuçları ve morfolojik karakterler birlikte değerlendirildiğinde A. germanica'nın bir tür kompleksi olduğu, Türkiye sahillerinde yayılan ve A. germanica'ya atfedilen türlerin üç farklı Arenosetella türünü temsil ettiği belirlenmiştir. A. lanceorostrata türünün ise Türkiye'nin Akdeniz ve Ege sahillerinde yayılış sergileyen monofiletik bir takson olduğu sonucuna varılmıştır.